अव्यय: यावत्-तावत् (Yavat-Tavat)

Sooraj Krishna Shastri
By -
0

अव्यय: यावत्-तावत् (Yavat-Tavat)

परिचय: सम्बन्धबोधक (Pair) अर्थ 1 (मात्रा): जितना... उतना... (As much... So much)
अर्थ 2 (समय): जब तक... तब तक... (As long as... So long)
⚖️ यावत् (जितना)
↔️ (बराबर) ↔️
तावत् (उतना)
💡 प्रयोग का नियम (Golden Rule):
ये हमेशा जोड़े (Pair) में आते हैं।
1. मात्रा के लिए: "जितना गुड़ डालोगे, उतना मीठा होगा।" (Quantity)
2. समय के लिए: "जब तक मैं न आऊँ, तब तक रुको।" (Time/Duration)

विस्तृत उदाहरण (20+ Examples)

'यावत्-तावत्' के प्रयोग के 20 से अधिक उदाहरण (दोनों अर्थों में):
⚖️ A. मात्रा/परिमाण (Quantity)
संस्कृत वाक्य हिन्दी अनुवाद
1यावत् ददासि, तावत् प्राप्नोसि। जितना देते हो, उतना प्राप्त करते हो।
2यावत् धनी, तावत् व्ययी। जितना धनी, उतना खर्चीला।
3यावत् पठनं, तावत् ज्ञानम्। जितना पढ़ना (होगा), उतना ज्ञान (होगा)।
4यावत् शीतं, तावत् उष्णं आवश्यकम्। जितनी ठंड है, उतनी गर्मी आवश्यक है।
5यावत् खनति, तावत् जलं लभते। (कुआँ) जितना खोदता है, उतना जल मिलता है।
6यावत् आवश्यकं, तावत् स्वीकुरु। जितना आवश्यक हो, उतना स्वीकार करो।
7यावत् तव शक्तिः अस्ति, तावत् कार्यं कुरु। जितनी तुम्हारी शक्ति है, उतना काम करो।
⏳ B. समय और अवधि (Duration)
संस्कृत वाक्य हिन्दी अनुवाद
8यावत् अहम् न आगच्छामि, तावत् अत्र तिष्ठ। जब तक मैं न आऊँ, तब तक यहीं रुको।
9यावत् जीवं, तावत् आशा। जब तक जीवन (साँस) है, तब तक आशा है।
10यावत् परीक्षा न भवति, तावत् पठ। जब तक परीक्षा नहीं होती, तब तक पढ़ो।
11यावत् सूर्यः अस्ति, तावत् प्रकाशः। जब तक सूर्य है, तब तक प्रकाश है।
12यावत् त्वं वदसि, तावत् अहं शृणोमि। जब तक तुम बोलते हो, तब तक मैं सुनता हूँ।
13यावत् अवकाशः अस्ति, तावत् क्रीडामः। जब तक छुट्टी है, तब तक खेलते हैं।
14यावत् शिक्षकः न वदति, तावत् मा लिख। जब तक शिक्षक न बोलें, तब तक मत लिखो।
📜 C. सुभाषित और मुहावरे
संस्कृत वाक्य हिन्दी अनुवाद
15यावत् वित्तोपार्जन सक्तः... तावत् निज परिवारो रक्तः। जब तक (मनुष्य) धन कमाने में लगा है, तब तक परिवार प्रेम करता है। (भजगोविन्दम्)
16यावत् स्थास्यन्ति गिरयः... तावत् रामायणकथा प्रचरिष्यति। जब तक पहाड़ (और नदियाँ) रहेंगे, तब तक रामायण कथा प्रचलित रहेगी।
17यावत् भयं न आगतं, तावत् भयेन भेतव्यम्। जब तक भय (सामने) न आए, तब तक ही भय से डरना चाहिए। (हितोपदेश)
18यावत् चन्द्रदिवाकरौ (साक्षी)। जब तक सूरज और चाँद रहेंगे (तब तक यह सत्य/कीर्ति रहेगी)।
19यावत् पथः, तावत् गमनम्। जितना रास्ता है, उतना चलना है।
20यावत् शक्नोति, तावत् करोति। (वह) जितना कर सकता है, उतना करता है।
21यावत् दत्ते, तावत् पुण्यम्। जितना दिया जाता है (दान), उतना पुण्य मिलता है।
⚠️ भ्रम न पालें (Crucial Difference):
1. यदा-तदा: जब-तब (Point of time - घटना के होने का समय)।
2. यावत्-तावत्: जब तक-तब तक (Duration - समय की अवधि)।
उदा: यदा राम आया (Point). यावत् राम रहेगा (Duration).

एक टिप्पणी भेजें

0 टिप्पणियाँ

एक टिप्पणी भेजें (0)

#buttons=(Ok, Go it!) #days=(20)

Our website uses cookies to enhance your experience. Check Now
Ok, Go it!