किरातार्जुनीयम्
संस्कृत-प्रश्नोत्तर-संग्रहः (प्रथमः सर्गः)
कवि-परिचयः (महाकवि-भारविः)
किरातार्जुनीयस्य घण्टापथ-टीकायाः टीकाकारः कः?
मल्लिनाथ-सूरिः।
किरातार्जुनीयस्य रचनाकारः (प्रणेता) कः?
महाकवि-भारविः।
महाकवि-भारविः कस्य धर्मस्य अनुयायी आसीत्?
शैव-धर्मस्य।
महाकवि-भारविः कुत्रत्यः निवासी आसीत्?
धारानगर्याः।
भारवेः मातुः नाम किम् आसीत्?
सुशीला।
भारवेः पितुः नाम किम् आसीत्?
श्रीधरः।
महाकवि-भारवेः पत्न्याः नाम किम्?
रसिकवती (रसिका)।
अवन्तिसुन्दरी-कथानुसारं भारवेः पितामहस्य नाम किम्?
नारायणस्वामी।
महाकवि-भारवेः वास्तविकं नाम किम् आसीत्?
दामोदरः।
भारविः कस्य नृपस्य सभापण्डितः आसीत्?
चालुक्यवंशीय-राज्ञः विष्णुवर्धनस्य।
उपमालङ्कारस्य रमणीय-प्रयोगाधारेण विद्वद्भिः भारविः कया उपाधिना अलंकृतः?
आतपत्र-भारविः इति।
भारवेः पितामहः (अथवा प्रपौत्रः) कः?
दण्डी (यद्यपि दण्डी भारवेः प्रपौत्रः इति मन्यते, किन्तु अत्र प्रश्नानुसारं उत्तरं 'दण्डी' एव)।
महाकवेः भारवेः जीवनवृत्तं कस्याः रचनायाः लभ्यते?
दण्डिनः 'अवन्तिसुन्दरीकथा' तः।
कैः तथ्यैः भारवेः कालविषये प्रमाणिकी सूचना प्राप्यते?
१. पुलकेशिन-द्वितीयस्य ऐहोल-शिलालेखेन,
२. वामन-जयादित्ययोः काशिकावृत्त्या,
३. गुम्मरेड्डीपुर-पत्रलेखेन च।
२. वामन-जयादित्ययोः काशिकावृत्त्या,
३. गुम्मरेड्डीपुर-पत्रलेखेन च।
"स विजयतां रविकीर्तिः कविताश्रितकालिदासभारविकीर्तिः" इति कुत्र प्राप्यते?
दक्षिणभारतीय-चालुक्यनरेशस्य पुलकेशिन-द्वितीयस्य ६३४ ख्रीष्टाब्दीये (५५६ शकाब्दे) 'ऐहोल-शिलालेखे'।
ऐहोल-शिलालेखस्य रचयिता कः?
जैनकविः रविकीर्तिः।
ऐहोल-शिलालेखः कुतः प्राप्यते?
दक्षिणभारतस्य बीजापुर-जनपदस्य 'ऐहोल' नामक-ग्रामे एकस्मात् जैनमन्दिरात्।
महाकवि-भारवेः समयः कः?
षष्ठशताब्द्याः उत्तरार्धः सप्तमशताब्द्याः पूर्वार्धः च।
"नारिकेलफलसम्मितं वचः" इति कस्य कृते प्रयुक्तम्?
भारवेः कृते (मल्लिनाथेन)।
"नृपायते भारविरात्तकीर्तिः" इति भारवेः कृते कस्य कथनम्?
आचार्य-कपिलदेव-द्विदिनः।
बृहत्त्रय्यां परिगणितं काव्यं किम्?
नैषधचरितम्, शिशुपालवधम्, किरातार्जुनीयम् च।
काव्य-परिचयः (किरातार्जुनीयम्)
किरातार्जुनीयस्य कथानकं कुतः उद्धृतम्?
महाभारतस्य वनपर्वणः (आदिपर्वणः)।
किरातार्जुनीये कति सर्गाः सन्ति?
अष्टादश (१८) सर्गाः।
किरातार्जुनीये कुल-श्लोकाः कति?
१०४० श्लोकाः।
किरातार्जुनीय-महाकाव्यस्य नायकः कः?
अर्जुनः।
किरातार्जुनीयम् इति पदस्य व्युत्पत्तिः का?
किरातश्च अर्जुनश्च इति किरातार्जुनौ (द्वन्द्व-समासः), तौ अधिकृत्य कृतं काव्यम् इति किरातार्जुनीयम्।
किरातार्जुनीयम्-पदे कः प्रत्ययः?
'छ' प्रत्ययः।
किरातार्जुनीय-महाकाव्यस्य मुख्यरसः कः?
वीररसः।
अर्थगौरवाय कः प्रसिद्धः?
महाकवि-भारविः (भारवेरर्थगौरवम्)।
'श्री' पदेन आरब्धं महाकाव्यं किम्?
किरातार्जुनीयम्।
प्रथम-सर्ग-प्रश्नोत्तरी
'वर्णिलिङ्गी' शब्दस्य कः अर्थः?
ब्रह्मचारी (ब्राह्मणः)।
अस्य ग्रन्थस्य आरम्भः कुतः भवति?
द्वैतवनात्।
दुर्योधनः कस्य देशस्य राजा अस्ति?
कुरुदेशस्य।
महाराज-युधिष्ठिरः दुर्योधनस्य प्रजा-विषयकं व्यवहारं ज्ञातुं कं नियुक्तवान्?
वनेचरम्।
कुरूणाम् अधिपः (कुरुराजः) कः?
दुर्योधनः (सुयोधनः)।
वर्णिलिङ्गी कः?
वनेचरः।
किरातार्जुनीये कीदृशं मङ्गलाचरणं कृतम्?
वस्तु-निर्देशात्मकं मङ्गलाचरणम्।
'द्वैतवन' पदे कः समासः?
कर्मधारय-समासः।
'वर्णिलिङ्गी' पदे कः प्रत्ययः?
'इनि' प्रत्ययः।
'युधिष्ठिरः' पदे कः समासः?
अलुक्-तत्पुरुषः (सप्तमी-तत्पुरुषः) समासः।
हितैषिणः जनाः कीदृशं वचः न वदन्ति?
मृषा (मिथ्या) वचनम्।
कस्य मनः न विव्यथे?
वनेचरस्य।
चारचक्षुषः के?
प्रभवः (राजानः)।
कीदृशं वचः दुर्लभं भवति?
हितं मनोहरं च।
'चारचक्षुषः' पदे कः समासः?
बहुव्रीहि-समासः।
वनेचरः, दुर्योधनः नीतिश्च
वनेचरः कस्य सकाशे (समीपे) समागतः?
युधिष्ठिरस्य सकाशे।
श्रियः कुरूणामधिपस्य पालनीम् ... अत्र 'कुरूणामधिपः' कः?
सुयोधनः (दुर्योधनः)।
वनेचरः कुतः आगतवान्?
कुरुजाङ्गलात्।
दुर्योधनस्य वृत्तान्तं निवेदयतः वनेचरस्य मनः किमर्थं न विव्यथे?
यतः हितैषिणः मृषा (असत्यं) वक्तुम न इच्छन्ति।
"स किंसखा" (कुत्सितः सखा) कः उच्यते?
यः अधिपं (स्वामिनं) साधु न शास्ति (उचितं न उपदिशति)।
"स किंप्रभुः" (कुत्सितः स्वामी) कः?
यः हितैषिणः (वचनानि) न संशृणुते।
राज्ञां 'सहजं चक्षुः' (नेत्रम्) किम् अस्ति?
चारः (गुप्तचरः)।
दुर्योधनः केन मार्गेण राज्यं करोति?
मनुना उपदिष्टेन मार्गेण (मनुप्रणीतेन)।
दुर्योधनः कं जेतुम् ईहते (इच्छति)?
महीं (पृथिवीं) - (नयेन जेतुम्)।
दुर्योधनः कान् जिगाय (जीत लिया)?
अभ्यन्तरान् रिपून् (काम-क्रोधादीन् षड्रिपून्)।
दुर्योधनः सेवकान् (भृत्यान्) कथं पश्यति?
सुहृदः इव (मित्रवत्)।
दुर्योधनः सुहृदः (मित्राणि) कथं पश्यति?
बन्धून् इव।
दुर्योधनः बन्धून् कथं मन्यते?
राजानः (शासकाः) इव।
दुर्योधनः धर्मार्थकामान् (त्रिवर्गं) कथं सेवते?
समानरूपेण (असक्तः सन्)।
"वरं विरोधोऽपि समं महात्मभिः" - अत्र 'महात्मा' कः?
युधिष्ठिरः (पाण्डवाः)।
अदेवमातृकाः (वर्षाजले अनआश्रिताः) के?
कुरुदेशाः (कुरुजनपदाः)।
कुरुदेशः कया शोभते?
शालिभिः (धान्यैः)।
दुर्योधनस्य सैनिकाः कीदृशाः सन्ति?
असुभिः (प्राणैः) अपि वाञ्छितार्थसम्पादकाः।
दुर्योधनः युवराजपदे कं अभिषिक्तवान्?
दुःशासनम्।
दुर्योधनः हविषा (यज्ञेन) कं प्रसन्नं करोति?
हिरण्यरेतसम् (अग्निं)।
दुर्योधनः कस्मात् बिभेति (डरता है)?
युधिष्ठिरात् (तव विधानात्)।
दुर्योधनः पाण्डवानां नाम श्रुत्वा कीदृशः भवति?
नताननः (नतमुखः)।
वनेचरः पारितोषिकं प्राप्य कुत्र जगाम?
यथाहृतं (यत्र तस्य निवासः तत्र)।
द्रौपदी, युधिष्ठिरः पाण्डवाः च
युधिष्ठिरः वनेचरस्य वचः कुत्र प्रविष्टः अवदत्?
द्रौपद्याः भवने (कृष्णासदनम्)।
द्रौपद्याः वचनानि कीदृशानि आसन्?
व्यवसाय-दीपिनी (उद्यमं वर्धयित्री)।
"न समयपरिरक्षणं क्षमं ते" इति कः कमवदत्?
द्रौपदी युधिष्ठिरम् अवदत्।
द्रौपद्याः मतेन के मूढधियः (मूर्खबुद्धयः) भवन्ति?
ये मायाविषु (कपटीषु) मायिनः (कपटिनः) न भवन्ति।
कः रक्तचन्दनं धारयन् इदानीं रेणुधूसरितः अस्ति?
वृकोदरः (भीमः)।
कः इन्द्रतुल्यपराक्रमी सन् वल्कलवस्त्राणि आनयति?
धनञ्जयः (अर्जुनः)।
कौ वनगजौ इव कठोरभूमौ शयेते?
यमकौ (नकुल-सहदेवौ)।
द्रौपद्याः दशां दृष्ट्वा कस्य मनः दूयते?
युधिष्ठिरस्य।
कः पुरातनीं शय्यां विहाय अधुना कुशेषु (घास पर) शेते?
युधिष्ठिरः।
द्विजातीनां (ब्राह्मणानां) शेषं अन्नं भुक्त्वा कः परं सुखं लभते स्म?
युधिष्ठिरः (पूर्वम्)।
इदानीं युधिष्ठिरः किं खादति?
वन्यफलाशी (वन्यफलानि)।
"व्रजन्ति शत्रूनवधूय निःस्पृहाः" के?
शमेन सिद्धिं मुनयो न भूभृतः (मुनयः)।
द्रौपदी युधिष्ठिरं किं त्यक्तुं कथयति?
शान्तिम्।
सिद्धिः (सफलता) कुत्र वसति?
शान्तौ न, किन्तु तेजसि (पराक्रमे)।
रिपून् (शत्रून्) कः निहन्ति?
तेजः (पराक्रमः)।
अवंध्यकोपेन (सफल क्रोध वाले) राज्ञा सह के वसन्ति?
आपदः न, किन्तु सम्पदः (स्वयमेव)।
द्रौपदी युधिष्ठिरस्य चेतः कुत्र निमग्नं पश्यति?
अगाधे शोकसागरे।
व्याकरणं तथा अन्य-विशेषाः
किरातार्जुनीयस्य प्रथमसर्गे कस्य छन्दसः प्रयोगः जातः?
वंशस्थ-छन्दसः (जतौ तु वंशस्थमुदीरितं जरौ)।
प्रथमसर्गस्य अन्तिमे श्लोके कः छन्दः?
मालिनी (न नम य य युतेयं मालिनी भोगिलोकैः)।
प्रथमसर्गस्य ४५ तमे (द्वितीयान्तिमे) श्लोके कः छन्दः?
पुष्पिताग्रा।
महाकाव्यस्य सर्गान्ते 'लक्ष्मी' पदस्य प्रयोगः कः करोति?
भारविः (भारवेः काव्यं लक्ष्मी-पदाङ्कम् अस्ति)।
'अदेवमातृकाः' पदे कः समासः?
बहुव्रीहि-समासः (न विद्यते देवः माता येषां ते)।
'कृतप्रणामः' पदे कः समासः?
बहुव्रीहि-समासः (कृतः प्रणामः येन सः)।
'महीभुजे' इति पदे का विभक्तिः?
चतुर्थी (महीभुज् शब्दस्य)।
'द्विषाम्' इति पदे का विभक्तिः?
षष्ठी-बहुवचनम्।
'हिरण्यरेतसम्' कः अस्ति?
अग्निः।
'अखण्डलसूनुः' कः?
अर्जुनः (अखण्डलः = इन्द्रः)।
अति शोभनम्
जवाब देंहटाएंधन्यवाद 🙏
हटाएंVery good👍
जवाब देंहटाएं