अव्यय: अद्य (Adya)
परिचय: कालवाचक अव्यय
अर्थ: आज (Today).
यह वर्तमान समय (Present Time) का सूचक है।
यह वर्तमान समय (Present Time) का सूचक है।
⬅️ ह्यः (Yesterday)
⏺ अद्य (Today)
➡️ श्वः (Tomorrow)
💡 व्याकरण का नियम (Golden Rule):
'अद्य' का प्रयोग मुख्य रूप से वर्तमान काल (लट् लकार) के साथ किया जाता है।
'अद्य' का प्रयोग मुख्य रूप से वर्तमान काल (लट् लकार) के साथ किया जाता है।
पहचान: क्रिया के अंत में ति, तः, अन्ति या अस्ति (है) का प्रयोग होता है।
(उदाहरण: अद्य सोमवासरः अस्ति।)
(उदाहरण: अद्य सोमवासरः अस्ति।)
विस्तृत उदाहरण (20+ Examples)
'अद्य' के प्रयोग के 20 से अधिक उदाहरण (वर्तमान काल):
📅 A. स्थिति और सामान्य दिनचर्या
| संस्कृत वाक्य | हिन्दी अनुवाद |
|---|---|
| 1अद्य सोमवासरः अस्ति। | आज सोमवार है। |
| 2अहं अद्य अतीव प्रसन्नः अस्मि। | मैं आज बहुत खुश हूँ। |
| 3अद्य विद्यालयस्य अवकाशः अस्ति। | आज विद्यालय की छुट्टी है। |
| 4अद्य अहम् गृहं गच्छामि। | आज मैं घर जा रहा हूँ। |
| 5त्वं अद्य किं करोषि? | तुम आज क्या कर रहे हो? |
| 6पिता अद्य कार्यालये अस्ति। | पिताजी आज कार्यालय में हैं। |
| 7अद्य मम स्वास्थ्यं सम्यक् नास्ति। | आज मेरा स्वास्थ्य ठीक नहीं है। |
🎉 B. घटनाएँ और क्रियाएँ
| संस्कृत वाक्य | हिन्दी अनुवाद |
|---|---|
| 8अद्य मम जन्मदिवसः अस्ति। | आज मेरा जन्मदिन है। |
| 9अद्य सायं वयं मिलिष्यामः। | आज शाम को हम मिलेंगे। |
| 10अद्य नगरे उत्सवः प्रचलति। | आज नगर में उत्सव चल रहा है। |
| 11अद्य परीक्षा अस्ति। | आज परीक्षा है। |
| 12छात्रः अद्य विलम्बेन आगच्छति। | छात्र आज देर से आ रहा है। |
| 13अद्य आरभ्य अहं पठामि। | आज से मैं पढूँगा (पढ़ना शुरू कर रहा हूँ)। |
| 14अद्य नूतनः ग्रन्थः प्राप्तः। | आज नई किताब मिली। |
🌦️ C. प्रकृति और सुभाषित
| संस्कृत वाक्य | हिन्दी अनुवाद |
|---|---|
| 15अद्य आकाशे मेघाः सन्ति। | आज आकाश में बादल हैं। |
| 16अद्य अत्यधिकं उष्णम् अस्ति। | आज बहुत गर्मी है। |
| 17अद्य शीतलः वायुः वहति। | आज ठंडी हवा बह रही है। |
| 18अद्य एव तत् कार्यं कुरु। | आज ही वह कार्य करो। (कल पर मत टालो) |
| 19अद्य वा अब्द-शतान्ते वा...। | आज हो या सौ साल बाद (मृत्यु निश्चित है)। |
| 20अद्य युगः विज्ञानस्य अस्ति। | आज (वर्तमान) विज्ञान का युग है। |
| 21कः अद्य अत्र भोजनं करिष्यति? | कौन आज यहाँ भोजन करेगा? |
⚠️ स्मार्ट टिप:
यदि वाक्य के अंत में 'अस्ति' (है) या वर्तमान काल की क्रिया हो, तो रिक्त स्थान में 'अद्य' भरना सबसे उचित होता है।
(श्वः = भविष्यति, ह्यः = आसीत्, अद्य = अस्ति)
यदि वाक्य के अंत में 'अस्ति' (है) या वर्तमान काल की क्रिया हो, तो रिक्त स्थान में 'अद्य' भरना सबसे उचित होता है।
(श्वः = भविष्यति, ह्यः = आसीत्, अद्य = अस्ति)
