Sanskrit Nouns Gender Rules Class 9 Parishishtam 7 | वस्तु-परिचयः (त्रिषु लिङ्गेषु)

वस्तु-परिचयः (त्रिषु लिङ्गेषु)

परिशिष्टम् ७ — इरावती (कक्षा ९)

• १. पुंलिङ्ग-शब्दाः (अकारान्ताः विसर्गयुक्ताः शब्दाः वाक्यप्रयोगश्च)
• २. स्त्रीलिङ्ग-शब्दाः (आकारान्ताः/ईकारान्ताः शब्दाः वाक्यप्रयोगश्च)
• ३. नपुंसकलिङ्ग-शब्दाः (प्रथमायाम् 'म्' युक्ताः शब्दाः वाक्यप्रयोगश्च)

प्रस्तुति: bhagwatdarshan.com

१. पुंलिङ्ग एवं स्त्रीलिङ्ग वस्तूनां परिचयः

भूमिका: संस्कृतभाषायाँ त्रीणि लिङ्गानि भवन्ति— पुंलिङ्गम्, स्त्रीलिङ्गम्, नपुंसकलिङ्गम् च। वस्तूनां लिङ्गभेदः स्वरूपानुसारं व्याकरणनियमानुसारं च भवति।

✦ १. पुंलिङ्गी-शब्दाः (अकारान्ताः - विसर्गयुक्ताः)

संस्कृत शब्दः	English	वाक्यप्रयोगः (संस्कृतम्)
चषकः	Glass	चषके जलम् अस्ति।
स्यूतः	Bag	छात्रः स्यूतं गृह्णाति।
दीपः	Lamp	दीपः प्रकाशं ददाति।
घटः	Pot	घटे जलं पूरितम् अस्ति।
कटः	Mat	भूमौ कटः अस्ति।
दन्तफेनः	Toothpaste	प्रातः दन्तफेनस्य आवश्यकता भवति।
दर्पणः	Mirror	बालकः दर्पणे मुखं पश्यति।
आसन्दः	Chair	सः आसन्दे उपविशति।
उत्करः	Garbage	उत्करः अवकरिकायाम् अस्ति।
चमसः	Spoon	वयं चमसेन भोजनं कुर्मः।

✦ २. स्त्रीलिङ्ग-शब्दाः (आकारान्ताः / ईकारान्ताः)

संस्कृत शब्दः	English	वाक्यप्रयोगः (संस्कृतम्)
उत्पीठिका	Table	उत्पीठिकायां पुस्तकानि सन्ति।
लेखनी	Pen	एषा मम नूतना लेखनी।
कङ्कती	Comb	सा कङ्कतया केशान् संस्करोति।
घटी	Clock	घटी समयं दर्शयति।
कूर्चिका	Brush	कूर्चिकया भित्तौ वर्णलेपनं भवति।
कुञ्चिका	Key	ताले कुञ्चिका स्थापिता अस्ति।
मापिका	Ruler/Scale	मापिकया रेखां रचयामि।
मार्जनी	Duster/Eraser	मार्जन्या कृष्णफलकस्य मार्जनं भवति।
दूरवाणी	Telephone	दूरवाण्या वार्तालापः भवति।
पेटिका	Box	धनं पेटिकायां सुरक्षितं तिष्ठति।

bhagwatdarshan.com

२. नपुंसकलिङ्ग वस्तूनां परिचयः अभ्यासश्च

✦ ३. नपुंसकलिङ्ग-शब्दाः (अन्ते 'म्' युक्ताः)

संस्कृत शब्दः	English	वाक्यप्रयोगः (संस्कृतम्)
पुस्तकम्	Book	एतत् ज्ञानवर्धकं पुस्तकम् अस्ति।
फलकम्	Board	शिक्षकः फलके लिखति।
व्यजनम्	Fan	ग्रीष्मकाले व्यजनं चलति।
द्वारम्	Door	कृपया द्वारम् उद्घाटयतु।
वातायनम्	Window	वातायनेन वायुः आगच्छति।
गृहम्	House	मम गृहम् सुन्दरं वर्तते।
वस्त्रम्	Cloth	बालकः स्वच्छं वस्त्रं धरति।
छत्रम्	Umbrella	वृष्टिकाले छत्रस्य उपयोगः भवति।
उपनेत्रम्	Spectacles	पितामहः उपनेत्रं धारयति।
कन्दुकम्	Ball	बालाः कन्दुकेन क्रीडन्ति।

✦ अभ्यासः (लिङ्गानुसारं प्रत्यय पहचान)

• पुंलिङ्गः (:): दीपः (Lamp), स्यूतः (Bag), आसन्दः (Chair)

• स्त्रीलिङ्गः (आ / ई): उत्पीठिका (Table), लेखनी (Pen), घटी (Clock)

• नपुंसकलिङ्गः (म्): पुस्तकम् (Book), वस्त्रम् (Cloth), व्यजनम् (Fan)

प्रस्तुति: bhagwatdarshan.com