शरीरस्य अङ्गानि
- १. शरीराङ्गानां नामानि (संस्कृत, English, हिन्दी एवं उच्चारणम्)
- २. वाक्यप्रयोगः (अङ्गानाम् उपयोगेन सरलाः संस्कृतवाक्याः)
- ३. पाठः (मम शरीरम्) (चित्राधारेण सानुवादः अभ्यासः)
१. शरीराङ्गानां नामानि (Body Parts Name)
| संस्कृत शब्दः | English | हिन्दी अर्थः | उच्चारणम् |
|---|---|---|---|
| शिरः | Head | सिर | Shi-rah |
| केशः / केशाः | Hair | बाल | Kay-shah |
| नेत्रम् / नयनम् | Eye | आँख | Net-ram / Nay-nam |
| कर्णः | Ear | कान | Kar-nah |
| नासिका | Nose | नाक | Naa-si-kaa |
| मुखम् | Mouth | मुँह | Muk-ham |
| जिह्वा | Tongue | जीभ | Jih-va |
| हस्तः / करः | Hand | हाथ | Has-tah / Ka-rah |
| कूर्परः / कफोणिः | Elbow | कोहनी | Koo-rpara-h |
| पादः | Leg / Foot | पैर | Paa-dah |
| अङ्गुली / अङ्गुल्यः | Finger | उंगली | Ang-gu-lee |
| भ्रूः | Eyebrow | भौंह | Broo-h |
| स्तनः | Breast / Chest | छाती / थन | Sta-na-h |
| अङ्गुष्ठः | Thumb | अँगूठा | Angu-Shtha-h |
| हृदयम् | Heart | सीना / हृदय | Hri-da-yam |
| मणिबन्धः | Wrist | कलाई | Mani-ban-dhah |
| नाभिः | Navel | नाभि | Naa-bhi-h |
| चिबुकम् | Chin | ठुड्डी | Chi-bu-kam |
| कटिः | Waist | कमर | Ka-ti-h |
| पदतलम् / पाणिः | Sole / Heel | तलवा / एड़ी | Pada-tala-m |
| ऊरुः | Thigh | जाँघ | Uu-ru-h |
| स्कन्धः | Shoulder | कंधा | Skan-dha-h |
| दन्ताः | Teeth | दाँत | Dan-tha-h |
| ललाटम् | Forehead | माथा | La-la-tam |
| कपोलः | Cheek | गाल | Ka-po-lah |
| ग्रीवा / कण्ठः | Neck / Throat | गर्दन / गला | Gree-va |
| पृष्ठम् | Back | पीठ | Pri-Shtha-m |
| जानु | Knee | घुटना | Jaa-nu |
| वक्षः / उरः | Chest | छाती | Vaksha-h / U-rah |
| ओष्ठः | Lip | होंठ | O-Shtha-h |
| उदरम् | Stomach / Belly | पेट | U-da-ram |
| गुल्फः | Ankle | टखना | Gul-Pha-h |
| नखः / नखाः | Nail | नाखून | Na-Kha-h |
२. वाक्यप्रयोगः एवं 'मम शरीरम्' पाठः
✦ वाक्यप्रयोगः (उदाहरणानि)
• एतत् मम मुखम् अस्ति। (यह मेरा मुँह है।)
• अहं नेत्राभ्यां पश्यामि। (मैं दो आँखों से देखता हूँ।)
• सः हस्तेन लिखति। (वह हाथ से लिखता है।)
• वयम् कर्णाभ्यां शृणुमः। (हम सब दो कानों से सुनते हैं।)
✦ पाठः — 'मम शरीरम्' (सार्थः)
• एषः बालकः अस्ति। (यह एक लड़का है।)
• तस्य शरीरम् सुन्दरम् अस्ति। (उसका शरीर सुंदर है।)
• बालकस्य शिरः उपरि अस्ति। (बालक का सिर ऊपर है।)
• तस्य नेत्रे शोभने स्तः। (उसकी दो आँखें सुंदर हैं।)
• सः कर्णाभ्यां शृणोति। (वह कान से सुनता है।)
• सः नासिकया जिघ्रति। (वह नाक से सूंघता है।)
• तस्य मुखम् रक्तम् अस्ति। (उसका मुँह लाल है।)
• बालकः हस्तेन कार्यं करोति। (बालक हाथ से काम करता है।)
• तस्य अङ्गुल्यः सन्ति। (उसकी उंगलियाँ हैं।)
• सः पादाभ्यां चलति। (वह पैरों से चलता है।)
• तस्य पादौ स्वस्थौ स्तः। (उसके दोनों पैर स्वस्थ हैं।)
• बालकः सदा स्वस्थः भवति। (बालक हमेशा स्वस्थ रहता है।)
