Vedic Astrology और हिंदू धर्म में हर कार्य के लिए शुभ समय और मुहूर्त का विशेष महत्व होता है। हमारे पंचांग के पांच मुख्य अंग—नक्षत्र (Nakshatra), योग (Yoga), करण (Karana), तिथि (Tithi) और वार (Vaar)—किसी न किसी देवता के अधीन होते हैं। अक्सर पूजा-पाठ, अनुष्ठान या ज्योतिषीय उपाय करते समय हमें यह जानना होता है कि किस नक्षत्र या तिथि के स्वामी देवता कौन हैं।
इस आर्टिकल में, हम आपके लिए लेकर आए हैं 27 Nakshatra Devta List, Yoga Deities, और Tithi Swami की पूरी जानकारी। नीचे दी गई टेबल्स (Charts) के माध्यम से आप आसानी से जान सकते हैं कि आपकी जन्म राशि, नक्षत्र या वर्तमान योग के अधिपति देवता कौन हैं। चाहे आप Hindu Panchang का अध्ययन कर रहे हों या किसी विशेष देवता की उपासना करना चाहते हों, यह Complete Devta List आपके लिए बहुत उपयोगी साबित होगी।
आइये विस्तार से जानते हैं कि वैदिक ज्योतिष के अनुसार Maas (Month), Karana और Nakshatra के स्वामी कौन-कौन से देवता हैं।
27 नक्षत्र और उनके स्वामी देवता (Nakshatra and Deities)
| नक्षत्र |
देवता 1 |
देवता 2 |
देवता 3 |
| अश्विनी | अश्विनकुमार | पूषा | यम् |
| भरणी | यम् | अश्विनकुमार | अग्नि |
| कृत्तिका | अग्नि | यम् | प्रजापति |
| रोहिणी | प्रजापति | अग्नि | सोम |
| मृगशीर्ष | सोम | प्रजापति | रूद्र |
| आर्द्रा | रूद्र | सोम | आदिति |
| पुनर्वसु | आदिति | रूद्र | बृहस्पति |
| पुष्य | बृहस्पति | आदिति | सर्प |
| आश्लेषा | सर्प | बृहस्पति | पितृ |
| मघा | पितृ | सर्प | भग |
| पूर्वा फाल्गुनी | भग | पितृ | अर्यमा |
| उत्तरा फाल्गुनी | अर्यमा | भग | सविता |
| हस्त | सविता | अर्यमा | इंद्र |
| चित्रा | इंद्र | सविता | वायु |
| स्वाती | वायु | इंद्र | इन्द्राग्नी |
| विशाखा | इन्द्राग्नी | वायु | मित्र |
| अनुराधा | मित्र | इन्द्राग्नी | इंद्र |
| ज्येष्ठा | इंद्र | मित्र | निऋति |
| मूल | निऋति | इंद्र | आप |
| पूर्वाषाढ़ा | आप | निऋति | विश्वेदेव |
| उत्तराषाढ़ा | विश्वेदेव | आप | विष्णु |
| श्रवण | विष्णु | विश्वेदेव | वसु |
| धनिष्ठा | वसु | विष्णु | वरुण |
| शततारका | वरुण | वसु | अजैकपाद |
| पूर्वा भाद्रपद | अजैकपाद | वरुण | नाग |
| उत्तरा भाद्रपद | नाग | अजैकपाद | पूषा |
| रेवती | पूषा | नाग | अश्विनकुमार |
27 योग और उनके देवता (Yoga and Deities)
| योग |
देवता 1 |
देवता 2 |
देवता 3 |
| विष्कम्भ | यम् | भग | विष्णु |
| प्रीति | विष्णु | यम् | चंद्र |
| आयुष्मान | चंद्र | विष्णु | ब्रह्मा |
| सौभाग्य | ब्रह्मा | चंद्र | बृहस्पति |
| शोभन | बृहस्पति | ब्रह्मा | चंद्र |
| अतिगण्ड | चंद्र | बृहस्पति | इंद्र |
| सुकर्मा | इन्द्र | चंद्र | जल |
| धृति | जल | इंद्र | सर्प |
| शूल | सर्प | जल | अग्नि |
| गंड | अग्नि | सर्प | सूर्य |
| वृद्धि | सूर्य | अग्नि | भूमि |
| ध्रुव | भूमि | सूर्य | वायु |
| व्याघात | वायु | भूमि | भग |
| हर्षण | भग | वायु | वरुण |
| वज्र | वरुण | भग | गणेश |
| सिद्धि | गणेश | वरुण | रूद्र |
| व्यतिपात | रूद्र | गणेश | कुबेर |
| वरीयान | कुबेर | रूद्र | विश्वकर्मा |
| परिघ | विश्वकर्मा | कुबेर | मित्र |
| शिव | मित्र | विश्वकर्मा | कार्तिकेय |
| सिद्ध | कार्तिकेय | मित्र | सावित्री |
| साध्य | सावित्री | कार्तिकेय | लक्ष्मी |
| शुभ | लक्ष्मी | सावित्री | पार्वती |
| शुक्ल | पार्वती | लक्ष्मी | अश्विनीकुमार |
| ब्रह्म | अश्विनीकुमार | पार्वती | पितर |
| ऐंद्र | पितर | अश्विनीकुमार | दिति |
| वैधृति | दिति | पितर | यम् |
तिथि और मास देवता (Tithi and Month Deities)
| तिथि देवता |
मास देवता |
| तिथि |
देवता |
मास |
विष्णु रूप |
देवी |
| प्रतिपदा | ब्रह्मा / अग्नि | चैत्र | विष्णु | रमा |
| द्वितीया | ब्रह्मा | वैशाख | मधुसूदन | मोहिनी |
| तृतीया | विष्णु/ पार्वती | ज्येष्ठ | त्रिविक्रम | पद्माक्षी |
| चतुर्थी | गणपति / यम | आषाढ़ | वामन | कमला |
| पंचमी | नाग / चंद्र | श्रावण | श्रीधर | कान्तिमति |
| षष्टी | स्कन्द | भाद्रपद | ऋषिकेश | अपराजिता |
| सप्तमी | सूर्य / इंद्र | अश्विन | पद्मनाभ | पद्मावती |
| अष्टमी | शिव/ अष्टवसु | कार्तिक | दामोदर | राधा |
| नवमी | नाग / दुर्गा | मार्गशीर्ष | केशव | विशालाक्षी |
| दशमी | यम | पौष | नारायण | लक्ष्मी |
| एकादशी | शिव / विश्वेदेव | माघ | माधव | रुक्मिणी |
| द्वादशी | विष्णु / सूर्य | फाल्गुन | गोविन्द | धात्री |
| त्रयोदशी | काम | विशेष: अमावस्या (पितर), पौर्णिमा (चंद्र/विश्वेदेव) |
| चतुर्दशी | शिव / कलि |
| पौर्णिमा | चंद्र / विश्वेदेव |
| अमावस्या | पितर |
11 करण और उनके स्वामी (Karana Deities)
| करण |
देवता 1 |
देवता 2 |
देवता 3 |
| बव | इंद्र | वायु | ब्रह्मा |
| बालव | ब्रह्मा | इंद्र | मित्र |
| कौलव | मित्र | ब्रह्मा | सूर्य |
| तैतिल | सूर्य | मित्र | भूमि |
| गर | भूमि | सूर्य | लक्ष्मी |
| वाणिज् | लक्ष्मी | भूमि | यम |
| विष्ठि (भद्रा) | सूर्य | रूद्र | गणपति/वृषभ |
| शकुनी | कलि | यम | वृषभ |
| चतुष्पद | वृषभ | कलि | सर्प |
| नाग | सर्प | वृषभ | वायु |
| किंस्तुघ्न | वायु | सर्प | इंद्र |