अव्यय: शनैः (Shanaih)

Sooraj Krishna Shastri
By -
0

अव्यय: शनैः (Shanaih)

परिचय: रीतिवाचक अव्यय अर्थ: धीरे / मंद गति से (Slowly / Gradually).
यह क्रिया की गति (Speed) या तरीका बताता है।
🐢 मन्दं मन्दं गच्छति (Walks Slowly)
💡 प्रयोग का नियम (Golden Rule):
संस्कृत में 'शनैः' का प्रयोग अक्सर दो बार किया जाता है - 'शनैः शनैः' (धीरे-धीरे)।
यह किसी कार्य के 'क्रमशः' (Gradually) होने का भी सूचक है।

विस्तृत उदाहरण (20+ Examples)

'शनैः' के प्रयोग के 20 से अधिक उदाहरण:
🐢 A. गति और चाल (Movement)
संस्कृत वाक्य हिन्दी अनुवाद
1गजः शनैः चलति। हाथी धीरे चलता है।
2कच्छपः शनैः शनैः गच्छति। कछुआ धीरे-धीरे जाता है।
3वृद्धः शनैः चलति। बूढ़ा व्यक्ति धीरे चलता है।
4वायुः शनैः वहति। हवा धीरे (मंद) बह रही है।
5नदी शनैः प्रवहति। नदी धीरे बहती है।
6शिशुः शनैः सर्पति (crawls)। बच्चा धीरे सरकता है।
7शनि-ग्रहः शनैः चरति। शनि ग्रह धीरे चलता है। (इसलिए उसे 'शनैश्चर' कहते हैं)
📈 B. कार्य और प्रगति (Process)
संस्कृत वाक्य हिन्दी अनुवाद
8शनैः कार्यं कुरु, सफलो भविष्यसि। धीरे (धैर्य से) काम करो, सफल होगे।
9विद्या शनैः शनैः आगच्छति। विद्या धीरे-धीरे (क्रमशः) आती है।
10रोगः शनैः नश्यति। रोग धीरे-धीरे नष्ट होता है।
11वृक्षः शनैः वर्धते। वृक्ष धीरे-धीरे बढ़ता है।
12सः शनैः लिखति। वह धीरे लिखता है।
13अन्धकारः शनैः अपगच्छति। अँधेरा धीरे-धीरे दूर हो रहा है।
14धनं शनैः सञ्चितं भवति। धन धीरे-धीरे इकट्ठा होता है।
🤫 C. स्वर और अन्य (Softness)
संस्कृत वाक्य हिन्दी अनुवाद
15सः शनैः वदति। वह धीरे (धीमे स्वर में) बोलता है।
16माता शनैः गीतं गायति। माता धीमे स्वर में गीत गाती है।
17शनैः पश्य, कोऽपि नास्ति। धीरे से (आराम से) देखो, कोई नहीं है।
18पुष्पं शनैः विकसति। फूल धीरे खिलता है।
19भवान् शनैः भोजनं करोतु। आप धीरे (आराम से) भोजन करें।
20सूर्यास्तः शनैः भवति। सूर्यास्त धीरे-धीरे होता है।
21पर्वतारोहणं शनैः कर्तव्यम्। पर्वत पर चढ़ाई धीरे करनी चाहिए।
📜 प्रसिद्ध सुभाषित:
"शनैः पन्थाः शनैः कन्था, शनैः पर्वत-लङ्घनम्।
शनैः विद्या शनैः वित्तं, पञ्चैतानि शनैः शनैः॥"


अर्थ: रास्ता, गुदड़ी (कपड़ा) बनाना, पर्वत लांघना, विद्या और धन - ये पाँचों चीजें धीरे-धीरे (धैर्यपूर्वक) ही प्राप्त होती हैं।
विलोम (Antonym): शीघ्रम् / द्रुतम् (Fast)
पर्यायवाची (Synonym): मन्दम् (Slow)

एक टिप्पणी भेजें

0 टिप्पणियाँ

एक टिप्पणी भेजें (0)

#buttons=(Ok, Go it!) #days=(20)

Our website uses cookies to enhance your experience. Check Now
Ok, Go it!