शिवराजविजयम्
सम्पूर्ण-प्रश्नोत्तरी (संस्कृत-भाषायाम्)
01.
शिवराजविजयं कीदृशी रचना वर्तते?
उत्तरम्: (B) ऐतिहासिकोपन्यासः
02.
शिवराजविजयस्य प्रणेता कः अस्ति?
उत्तरम्: (B) अम्बिकादत्तव्यासः
03.
शिवराजविजयं कस्मिन् विभक्तम् अस्ति?
उत्तरम्: (D) विराम-निःश्वासेषु
04.
अस्मिन् ग्रन्थे कति विरामाः कति च निःश्वासाः सन्ति?
उत्तरम्: (A) ३ विरामाः, १२ निःश्वासाः
05.
शिवराजविजये प्रधानरसः (अङ्गीरसः) कः?
उत्तरम्: (C) वीररसः
06.
अस्य ग्रन्थस्य उपजीव्यं किम्?
उत्तरम्: (C) इतिहासप्रसिद्धम्
07.
शिवराजविजयस्य नायकः कः?
उत्तरम्: (D) वीरशिवाजी
08.
अस्मिन् ग्रन्थे कस्य वर्णनं वर्तते?
उत्तरम्: (C) शिवाजी-जीवनचरितस्य
09.
शिवराजविजयस्य रचना कदा अभवत्?
उत्तरम्: (A) १८७० ख्रीष्टाब्दे
10.
इदं कदा कुतश्च प्रकाशितम्?
उत्तरम्: (A) १९०१ ई. (काश्याः)
11.
संस्कृतवाङ्मयस्य प्रथमः ऐतिहासिक-उपन्यासः कः?
उत्तरम्: (C) शिवराजविजयम्
12.
अम्बिकादत्तव्यासस्य प्रियः अलङ्कारः कः?
उत्तरम्: (B) विरोधाभासः
13.
अत्र कस्याः रीतेः प्रयोगः जातः?
उत्तरम्: (C) पाञ्चाली
14.
कीदृशस्य समाजस्य वर्णनं वर्तते?
उत्तरम्: (C) मुगलकालीन-समाजस्य
15.
यवनानां गतिविधिं ज्ञातुं शिवाजी किं प्रबन्धं कृतवान्?
उत्तरम्: (A) क्रोशद्वये आश्रमनिर्माणम् (दो-दो कोस पर)
16.
बीजापुर-दरबारेण शिवाजीं योद्धुं कः प्रेषितः?
उत्तरम्: (B) अफजलखानः
17.
अफजलखानस्य आगमनसमये शिवाजी कुत्र आसीत्?
उत्तरम्: (C) प्रतापदुर्गे
18.
अफजलखानः कस्याः नद्याः तटे शिविरम् अस्थापयत्?
उत्तरम्: (C) भीमानद्याः तटे
19.
कः 'सन्धिच्छलेन' शिवाजीं ग्रहीतुम् ऐच्छत्?
उत्तरम्: (B) बीजापुरशासकः
20.
बीजापुरस्य गूढपत्रं कः नयति स्म?
उत्तरम्: (A) यवनगुप्तचरः
21.
ब्राह्मणकन्यायाः अपहरणं केन कृतम्?
उत्तरम्: (B) यवनयुवकेन
22.
यवनयुवकः कन्यां किमर्थं अत्यजत्?
उत्तरम्: (B) भल्लूकभयात्
23.
भल्लूकभयात् यवनः कं वृक्षम् आरूढः?
उत्तरम्: (C) शाल्मलीवृक्षम्
24.
यवनात् कन्यां कौ रक्षितवन्तौ?
उत्तरम्: (B) ब्रह्मचारि-शिष्यौ गौरसिंह-श्यामसिंहौ
25.
यवनगुप्तचरः केन हतः?
उत्तरम्: (B) गौरसिंहेन
26.
बीजापुरस्य गुप्तसन्देशः कुतः प्राप्तः?
उत्तरम्: (C) यवनयुवकस्य वस्त्रेभ्यः (गौरसिंहाय)
27.
गुप्तसन्देशं ज्ञात्वा शिवाजी किं कृतवान्?
उत्तरम्: (C) अफजलखानस्य वञ्चनाय (छलनाय) योजनां चकार
28.
बीजापुरतः सन्धिप्रस्तावं नीत्वा कः प्रेषितः?
उत्तरम्: (A) पण्डित-गोपीनाथः
29.
अफजलखानेन सह मेलनस्थानं कुत्र निश्चितम्?
उत्तरम्: (B) प्रतापदुर्गस्य उपत्यकायाम् (तलहटी में)
30.
भेदं ज्ञातुं गौरसिंहः कीदृशं वेषं धृतवान्?
उत्तरम्: (B) गायकस्य
31.
शिवाजी मेलनाय कथं गतः?
उत्तरम्: (B) कवचम् अन्तः धृत्वा हस्ते व्याघ्रनखं च निधाय
32.
शिवाजी अफजलखानं कथं जघान (हतवान्)?
उत्तरम्: (B) आलिङ्गनसमये कण्ठं स्कन्धं च विदीर्य
33.
रक्षितायाः ब्राह्मणकन्यायाः संरक्षकः कः आसीत्?
उत्तरम्: (A) वृद्धब्राह्मणः
34.
सा कन्या का आसीत्?
उत्तरम्: (B) गौर-श्यामयोः भगिनी 'सौवर्णी'
35.
सः वृद्धब्राह्मणः कः आसीत्?
उत्तरम्: (A) उदयपुरजागीरदारस्य पुरोहितः 'देवशर्मा'
36.
गौरसिंहः स्ववृत्तान्तं कस्य अनुरोधे श्रावितवान्?
उत्तरम्: (B) ब्रह्मचारि-गुरोः
37.
खड्गसिंहस्य सन्तानाः के आसन्?
उत्तरम्: (B) गौरसिंहः, श्यामसिंहः, सौवर्णी च
38.
पित्रोः मरणानन्तरं तेषां संरक्षणं केन कृतम्?
उत्तरम्: (A) पुरोहितदेवशर्मणा
39.
लुटेरैः (लुण्ठकैः) कौ गृहीतौ?
उत्तरम्: (B) मृगयार्थं गतौ गौर-श्यामौ
40.
तौ पलाय्य कुत्र गतौ?
उत्तरम्: (C) हनुमन्मन्दिरम्
41.
कस्य साहाय्येन तौ शिवाजीं मिलितवन्तौ?
उत्तरम्: (A) मन्दिराध्यक्षस्य
42.
शिवाजी कुत्र मिलितः?
उत्तरम्: (B) भीमानद्याः तटे
43.
तौ (गौर-श्यामौ) आदेशानुसारं कुत्र निवसितौ?
उत्तरम्: (B) ब्रह्मचारिणः आश्रमे
44.
शिवाजी-महले पूना-नगरे कः अतिष्ठत्?
उत्तरम्: (B) शाइस्ताखानः
45.
शिवाजी 'रघुवीरसिंह' द्वारा कुत्र सन्देशं प्रेषितवान्?
उत्तरम्: (A) तोरणदुर्गस्य अध्यक्षं प्रति
46.
रघुवीरसिंहः कस्य आज्ञया हनुमन्मन्दिरे तस्थौ?
उत्तरम्: (B) तोरणदुर्गाध्यक्षस्य आज्ञया
47.
देवशर्मा सौवर्ण्या सह कुत्र न्यवसत्?
उत्तरम्: (B) तस्मिन्नेव हनुमन्मन्दिरे
48.
रघुवीरसिंहः सौवर्णीं कुत्र अपश्यत्?
उत्तरम्: (B) वाटिकायाम् (मन्दिरसमीपे)
49.
शाइस्ताखान-युद्धस्य भविष्यं ज्ञातुं सः कस्य समीपम् अगच्छत्?
उत्तरम्: (B) देवशर्मणः
50.
तस्मै मोदकं मालां च का दत्तवती (देवशर्मणः आज्ञया)?
उत्तरम्: (B) सौवर्णी
51.
देवशर्मा किं भविष्यं कथितवान्?
उत्तरम्: (C) यवनैः सह विजयः, आर्यैः सह पराजयः
52.
शिवाजी कीदृशं वेषं धृत्वा 'माल्यश्रीकेन' सह पूनां गतः?
उत्तरम्: (A) पण्डितवेषम्
53.
सन्देहे सति कः अनुधावनं (पीछा) कृतवान्?
उत्तरम्: (B) चाँदखानः
54.
शिवाजी चाँदखानस्य कां गतिं अकरोत्?
उत्तरम्: (B) वधं कृतवान्
55.
शिवाजी पूनां कथं प्रविष्टवान्?
उत्तरम्: (C) वरयात्रा-मिषेण (बारात के बहाने)
56.
चाँदखानं शाइस्तापुत्रं च कः हतवान्?
उत्तरम्: (C) रघुवीरसिंहः
57.
छिन्न-अङ्गुलिः (कटी उंगली वाला) कः पलायितः?
उत्तरम्: (A) शाइस्ताखानः
58.
औरंगजेब-पुत्रीं 'रोशनआरां' कः बन्दीकृतवान्?
उत्तरम्: (B) रघुवीरसिंहः
59.
ब्रह्मचारि-गुरोः पुत्रस्य नाम किम्?
उत्तरम्: (A) वीरेन्द्रसिंहः
60.
ब्रह्मचारी 'वीरेन्द्रसिंहस्य' वृत्तान्तं कस्मै कथितवान्?
उत्तरम्: (A) गौरसिंहाय
61.
सौवर्णी 'क्रूरसिंहस्य' दुर्व्यवहारं कस्मै निवेदितवती?
उत्तरम्: (B) रघुवीरसिंहाय
62.
शिवाजीं प्रति कस्याः प्रेम (अनुरागः) आसीत्?
उत्तरम्: (B) रोशनआरायाः
63.
शिवाजी रोशनआरां कदा स्वीकर्तुं प्रतिज्ञातवान्?
उत्तरम्: (C) यदा पिता दद्यात्
64.
शिवाजी सन्धिं कर्तुं विवशः कुतः जातः?
उत्तरम्: (B) जयसिंहस्य आक्रमणेन
65.
रोशनआरा-मुअज्जमौ किमर्थं प्रत्यर्पितौ (वापस किये गये)?
उत्तरम्: (B) मुग्लैः सह सन्धिकारणात्
66.
कस्य साहाय्येन शिवाजी बीजापुरदुर्गं जितवान्?
उत्तरम्: (A) रघुवीरसिंहस्य
67.
शिवाजी रघुवीरसिंहं किमर्थं निष्कासितवान्?
उत्तरम्: (B) रहमतखान-क्रूरसिंहयोः षड्यन्त्रेण (राजद्रोह-आरोपेण)
68.
निष्कासितः सन् रघुवीरसिंहः कथं उपकारं अकरोत्?
उत्तरम्: (B) 'राधास्वामिनः' वेषे
69.
सौवर्ण्याः अपहरणमिच्छुः 'क्रूरसिंहः' केन हतः?
उत्तरम्: (B) राधास्वामिना (रघुवीरसिंहेन)
70.
शिवाजी देहलीं (औरंगजेब-सभां) किमर्थं गतः?
उत्तरम्: (C) जयसिंहसन्धेः अनुसारम्
71.
तत्र गन्तुं कः वारितवान् (रोकितवान्)?
उत्तरम्: (A) राधास्वामी (रघुवीरसिंहः)
72.
शिवाजी केन बन्दीकृतः (नजरबन्द)?
उत्तरम्: (B) औरंगजेबेन
73.
पलायने कः साहाय्यं कृतवान्?
उत्तरम्: (A) रघुवीरसिंहः
74.
रघुवीरसिंहाय किं पदं दत्तम्?
उत्तरम्: (B) मण्डलेश्वरपदम्
75.
रघुवीरसिंहस्य विवाहः कया सह अभवत्?
उत्तरम्: (B) सौवर्ण्या सह
76.
बन्धनमुक्तेः परं राजधानी का अभवत्?
उत्तरम्: (C) सतारा (नगरं)
77.
शनैः शनैः सम्पूर्ण-महाराष्ट्रं कस्य अधिकारं जातम्?
उत्तरम्: (C) शिवाजीमहोदयस्य
78.
औरंगजेब-प्रेषितः 'महम्मदखानः' केन पराजितः?
उत्तरम्: (A) शिवाजीना
79.
शिवराजविजयस्य मङ्गलाचरणं कुतः गृहीतम्?
उत्तरम्: (C) भागवतपुराणात् (दशमस्कन्धात्)
80.
शिवराजविजयस्य मङ्गलाचरणं किम् अस्ति?
उत्तरम्: (B) "विष्णोर्माया भगवती..." तथा "हिंस्रः स्वपापेन..."
81.
शिवराजविजयस्य आरम्भः कथं भवति?
उत्तरम्: (B) प्रातःकाल-सूर्यवर्णनेन (अरुण एष प्रकाशः...)
82.
गौरसिंहं पुष्पचयनात् कः वारितवान्?
उत्तरम्: (B) श्यामबटुः
83.
गुरोः सन्ध्योपासनसामग्रीं कः आनयत्?
उत्तरम्: (B) श्यामबटुः
84.
मङ्गलाचरणं कीदृशं वर्तते?
उत्तरम्: (B) नमस्कारात्मकं वस्तुनिर्देशात्मकं च
85.
पर्णपुटकं निर्माय पुष्पचयनं कः आरभत?
उत्तरम्: (A) गौरसिंहः
86.
गौरबटु-श्यामबट्वोः वयः कियत् आसीत्?
उत्तरम्: (B) षोडशवर्षम्
87.
ब्रह्मचारिणः कुटीरं कैः परिवृतम् आसीत्?
उत्तरम्: (B) कदलीवनैः
88.
कुटीरं परितः किम् आसीत्?
उत्तरम्: (B) पुष्पवाटिका
89.
पूर्वस्यां दिशि किम् आसीत्?
उत्तरम्: (B) तडागः
90.
दक्षिणस्यां दिशि किम् आसीत्?
उत्तरम्: (B) पर्वतखण्डः (निर्झर-कन्दरा-युक्तः)
91.
सप्तवर्षीयां कन्यां सान्त्वयन् गौरबटुः कियत् समयं यापितवान्?
उत्तरम्: (B) रात्रौ यामत्रयम्
92.
यवनात् कन्यां कः रक्षितवान्?
उत्तरम्: (A) गौरबटुः
93.
पर्वतकन्दरायां कः समाधिस्थः आसीत्?
उत्तरम्: (B) योगिराजः
94.
ग्रामिणाः कस्य पूजां कुर्वन्ति स्म?
उत्तरम्: (B) महामुनेः (योगिराजस्य)
95.
जनाः तं (योगिराजं) किं मन्यन्ते स्म?
उत्तरम्: (A) कपिल-लोमश-जैगीषव्य-मार्कण्डेयादीन्
96.
शिखरात् अवतरन्तं महामुनिं सर्वप्रथमं कौ दृष्टवन्तौ?
उत्तरम्: (A) गौर-श्याम-वटू
97.
योगिराजः आश्रमे कुत्र उपविष्टः?
उत्तरम्: (B) काष्ठासने
98.
सः (योगिराजः) कीदृशः प्रतीतितः?
उत्तरम्: (B) उदयाचलस्थः सूर्यः इव
99.
गुरोः वार्तालापसमये कस्य रोदनध्वनिः श्रुतः?
उत्तरम्: (B) बालिकायाः
100.
तां शान्तां कर्तुं गुरुः कं प्रेषितवान्?
उत्तरम्: (B) श्यामबटुम्
101.
प्रप्रथमं क्रन्दनं श्रुत्वा गुरुः के प्रेषिताः आसन्?
उत्तरम्: (A) शिष्याः
102.
यवनः तां कस्मात् अच्छिनत् (छीना)?
उत्तरम्: (B) मातुः हस्तात्
103.
यवनः बालिकां कथं तूष्णीं (चुप) कारयति स्म?
उत्तरम्: (B) छुरिकां दर्शयित्वा
104.
यवनः कस्मात् भीतः सन् वृक्षे आरूढः?
उत्तरम्: (B) भल्लूकात्
105.
कः वृक्षः आसीत्?
उत्तरम्: (B) शाल्मली
106.
बालिका केन न्यायेन आश्रमम् आगता?
उत्तरम्: (B) घुणाक्षरन्यायेन
107.
विक्रमराज्यात् कियत् वर्षं व्यतीतम् (तदा)?
उत्तरम्: (B) १७०० वर्षाणि
108.
"विक्रमराज्ये ईदृशः उपद्रवः" इति कः उक्तवान्?
उत्तरम्: (B) योगिराजः
109.
गुरुः योगिराजं किं निवेदितवान्?
उत्तरम्: (B) वेदाः विदीर्णाः, धर्मग्रन्थाः दग्धाः, मन्दिराणि नष्टानि
110.
"अद्यैव मया शकाः जिताः" इति कः वदति?
उत्तरम्: (B) योगिराजः (समाधिवशात् कालबोधः न जातः)
111.
"पञ्चाशत्तमः पुरुषोऽपि न दृश्यते" इति केन उक्तम्?
उत्तरम्: (B) ब्रह्मचारिगुरुणा (योगिराजं प्रति)
112.
योगिराजः कदा कदा समाधिं कृतवान्?
उत्तरम्: (A) युधिष्ठिरसमये, विक्रमसमये, अधुना च
113.
महमूदगजनविना कतिवारं भारतं लुण्ठितम्?
उत्तरम्: (B) १२ वारम्
114.
सोमनाथतीर्थं केन धूलिसात् कृतम्?
उत्तरम्: (B) महमूदगजनविना
115.
महमूदः रत्नानि केषु लादयित्वा नीतानि?
उत्तरम्: (B) उष्ट्रेषु
116.
सोमनाथस्य कपाटाः कीदृशाः आसन्?
उत्तरम्: (B) वैदूर्य-पद्मराग-हीरक-जटिताः
117.
सोमनाथ-घण्टायाः शृङ्खला कीदृशी आसीत्?
उत्तरम्: (A) द्विशतमन-सुवर्णनिर्मिता
118.
मूर्तिरक्षणाय पुजारिणः किं दातुम् ऎच्छन्?
उत्तरम्: (B) कोटिकद्वय-सुवर्णमुद्राः
119.
"अहं मूर्तिविक्रेता न, किन्तु मूर्तिभेदकः" इति कः उक्तवान्?
उत्तरम्: (B) महमूदः
120.
सोमनाथमूर्तिः केन भग्ना?
उत्तरम्: (A) महमूदेन
121.
मूर्तेः गदाप्रहारेण कियत् धनं प्राप्तम्?
उत्तरम्: (B) अनेक-अरब-पद्म-मुद्रा-मूल्यकम्
122.
१०८७ संवत्सरे कः गजनीदेशतः आगतः?
उत्तरम्: (A) शहाबुद्दीनः (गोरी)
123.
१२५० समये देहलीं कः आवृणोत् (घेरा)?
उत्तरम्: (B) मुहमम्मदगोरी
124.
वाराणस्यां अस्थिपर्वताः केन कृताः?
उत्तरम्: (A) मुहमम्मदगोरीणा
125.
तस्य राज्यं कुत्र पर्यन्तं विस्तृतम् अभवत्?
उत्तरम्: (A) देहलीतः वाराणसीपर्यन्तम्
126.
भारते यवनराज्य-अङ्कुरारोपणं केन कृतम्?
उत्तरम्: (A) शहाबुद्दीनेन
127.
देहल्याः प्रथमः यवनसम्राट् कः अभवत्?
उत्तरम्: (A) कुतुबुद्दीनः
128.
कः यवनशासकः शान्तप्रियः विद्वदंरागी च आसीत्?
उत्तरम्: (B) अकबरः
129.
'आलमगीर' इति उपाधिः कस्य?
उत्तरम्: (B) औरंगजेबस्य
130.
औरंगजेबः दक्षिणदेशे कं प्रेषितवान्?
उत्तरम्: (A) शाइस्ताखानम्
131.
विजयपुरस्य अपरं नाम किम्?
उत्तरम्: (A) बीजापुरम्
132.
तदा शिवाजी कुत्र आसीत्?
उत्तरम्: (B) सिंहदुर्गे
133.
"कार्यं वा साधयेयं देहं वा पातयेयम्" इति कस्य प्रतिज्ञा?
उत्तरम्: (B) शिवाजीमहोदयस्य
134.
"वीर! विजयी भव" इति कः आशीर्वादं दत्तवान्?
उत्तरम्: (B) योगिराजः
135.
"पुनः कदा द्रक्ष्यामि" इति प्रश्ने योगिराजः किम् उक्तवान्?
उत्तरम्: (B) विवाहसमये
136.
अफजलस्य त्रयः अश्वाः यवनाश्च केन हताः?
उत्तरम्: (A) गौरसिंहेन (पञ्च ब्राह्मणान् च मोचितवान्)
137.
कदलीवनस्य कम्पनं कः दृष्टवान्?
उत्तरम्: (B) गौरसिंहः
138.
गौरसिंहस्य असिः (तलवार) कुत्र निगूढः आसीत्?
उत्तरम्: (B) कुटीरस्य वलभीभागे
