UGC-NET Sanskrit - Code 25/73: Important MCQs
पञ्चमहायज्ञाः कूष्माण्डहोमः च
अधोदत्तेषु विकल्पेषु उचितं उत्तरं चिनुत।
१. तैत्तिरीयारण्यकस्य द्वितीयप्रपाठकस्य नामान्तरं किम्?
उत्तरम्: (B) कुश-प्रपाठकः
२. "पञ्च वा एते महायज्ञाः सतति प्रतायन्ते" - इति वाक्यं कस्मिन् अनुवाके विद्यते?
उत्तरम्: (B) दशमे
३. पञ्चमहायज्ञेषु 'स्वाध्यायः' कस्य यज्ञस्य अपरं नाम?
उत्तरम्: (D) विकल्पौ B तथा C उभौ (ब्रह्मयज्ञः एव ऋषियज्ञः)
४. "यदग्नौ जुहोति, अपि समिधम्..." - अनेन कः यज्ञः सन्तिष्ठते?
उत्तरम्: (B) देवयज्ञः
५. पितृयज्ञस्य सम्पादनाय न्यूनतमं साधनं आरण्यके किम् उक्तम्?
उत्तरम्: (B) अपि अपः (केवलं जलम्)
६. 'कूष्माण्ड' शब्दस्य शास्त्रीया व्युत्पत्तिः का?
उत्तरम्: (B) कुत्सितं (पापं) उष्म (तापयति/नाशयति) अण्ड (समूह) इति।
७. कूष्माण्डहोमस्य मुख्यदेवता का अस्ति?
उत्तरम्: (B) वैश्वानरः (अग्निः)
८. 'यददेवा देवहेडनम्...' इति मन्त्रः कस्य शमनार्थं प्रयुज्यते?
उत्तरम्: (B) दैव-अपराधस्य
९. 'यथा तूलस्य राशिः अग्नौ क्षिप्तः...' - अत्र 'तूल' शब्दस्य अर्थः कः?
उत्तरम्: (C) कार्पासः (Cotton)
१०. ब्रह्मयज्ञे आरण्यकानुसारं न्यूनतमं स्वाध्याय-परिमाणं किम्?
उत्तरम्: (C) एका ऋक्
११. "यद्भूतेभ्यो बलिं हरति..." इति वाक्ये 'बलि' शब्दस्य अभिप्रायः कः?
उत्तरम्: (B) अन्नांश-दानम्
१२. कूष्माण्डहोमः कीदृशं कर्म अस्ति?
उत्तरम्: (C) नैमित्तिक-प्रायश्चित्तकर्म
१३. 'पञ्चसूना' दोषस्य निवारणार्थं कस्य विधानं वर्तते?
उत्तरम्: (B) पञ्चमहायज्ञानाम्
१४. "यद्दीव्यन् नृणां..." इति मन्त्रे 'दीव्यन्' पदेन कः दोषः सूच्यते?
उत्तरम्: (B) द्यूतक्रीडा-जन्यः दोषः
१५. 'स्वधा' शब्दस्य सम्बन्धः केन यज्ञेन सह अस्ति?
उत्तरम्: (B) पितृयज्ञेन
१६. "यद्ब्राह्मणेभ्योऽन्नं ददाति..." इति कस्य यज्ञस्य लक्षणम्?
उत्तरम्: (A) नृयज्ञस्य (मनुष्ययज्ञस्य)
१७. कूष्माण्डमन्त्राः तैत्तिरीयारण्यकस्य कतिपयेषु अनुवाकेषु वर्णिताः?
उत्तरम्: (B) २.३ तः २.६
१८. "पूतो मेध्योऽग्निः" इति कस्य अनुष्ठानस्य फलश्रुतिः?
उत्तरम्: (C) कूष्माण्डहोमस्य
१९. संन्यासग्रहणात् पूर्वं विरजा-होमात् प्राक् कस्य होमस्य विधानं दृश्यते?
उत्तरम्: (A) कूष्माण्डहोमस्य
२०. 'ऋषि-ऋण' अपाकरणस्य साधनं किम्?
उत्तरम्: (B) स्वाध्यायः (ब्रह्मयज्ञः)
२१. "यन्मे गर्भे वसतः..." इति मन्त्रेण कस्य पापस्य शुद्धिः प्रार्थ्यते?
उत्तरम्: (B) गर्भावस्थायाः/जन्मनः
२२. तैत्तिरीयारण्यकम् कस्य वेदस्य भागः अस्ति?
उत्तरम्: (C) कृष्ण-यजुर्वेदस्य
२३. "यदन्नमद्मानृतं..." इति मन्त्रे 'अनृतम्' पदेन कीदृशं अन्नं सूचितम्?
उत्तरम्: (B) असत्येन/अधर्मेण अर्जितम्
२४. 'अपि समिधम्' इति वाक्यांशः कस्य यज्ञस्य लाघव-विधिं (Simplification) सूचयति?
उत्तरम्: (C) देवयज्ञस्य
२५. पञ्चमहायज्ञेषु 'अतिथि-सेवा' कस्य अन्तर्गतः भवति?
उत्तरम्: (A) मनुष्ययज्ञस्य
२६. "आदित्यास्तस्मान्मा मुञ्चत" इति प्रार्थना कुत्र दृश्यते?
उत्तरम्: (B) कूष्माण्डहोमे
२७. 'कण्डनी-पेषणी' इत्यादि पञ्च-स्थानानि शास्त्रे कथं वर्णितानि?
उत्तरम्: (C) पञ्चसूनाः (हिंसास्थानानि)
२८. कूष्माण्डहोमः कस्य दोषस्य विशेष-निवृत्तिं करोति?
उत्तरम्: (C) मनसा-वाचा-कर्मणा कृतस्य सर्वस्य
२९. "यद्वा नः शयानम्... सुप्तं जाग्रतं वा" - एभिः शब्दैः कस्य शुद्धिः अभिप्रेता?
उत्तरम्: (A) अवचेतन-मनसः (Subconscious Mind)
३०. 'ऋतस्यर्तेन मामुत' - अत्र 'ऋत' शब्दस्य अर्थः कः?
उत्तरम्: (B) सत्यम् / वैश्विक-नियमः
३१. भूतयज्ञस्य अपरं नाम किम्?
उत्तरम्: (A) बलि-वैश्वदेवः
३२. "ब्रह्मयज्ञेन ऋषि-ऋणात् मुक्तिः" - इदं कथनं सत्यं वा असत्यम्?
उत्तरम्: (A) सत्यम्
३३. 'यदुल्बे' इति पदं कूष्माण्डहोमे कस्य वाचकम्?
उत्तरम्: (B) गर्भवेष्टन-चर्मणः
३४. तैत्तिरीयारण्यकस्य सप्तम-अष्टम-नवम प्रपाठकाः केन नाम्ना प्रसिद्धाः?
उत्तरम्: (B) तैत्तिरीयोपनिषद्
३५. पञ्चमहायज्ञेषु कः यज्ञः 'स्वाध्याय-प्रवचन' रूपः अस्ति?
उत्तरम्: (A) ब्रह्मयज्ञः
३६. "अवमृत्युं पाप्मानं..." इति मन्त्रेण कस्य नाशः प्रार्थ्यते?
उत्तरम्: (B) अकालमृत्योः
३७. 'यद्वा पेपिम दुष्ट्रुतम्' - अत्र 'दुष्ट्रुतम्' पदस्य कोऽर्थः?
उत्तरम्: (B) दुष्ट-रीत्या साधितं पानम्/जलम्
३८. 'नृयज्ञ' इति कस्य अपरं नाम?
उत्तरम्: (B) मनुष्ययज्ञस्य
३९. "केवलाघो भवति केवलादी" - इति सिद्धान्तः कस्य यज्ञस्य पुष्टिं करोति?
उत्तरम्: (B) मनुष्ययज्ञस्य (अन्नदानस्य)
४०. कूष्माण्डहोमे 'गार्हपत्यः अग्निः' कस्य प्रतिनिधिः?
उत्तरम्: (A) गृहस्थस्य रक्षकः
४१. पञ्चमहायज्ञः कीदृशं कर्म?
उत्तरम्: (B) नित्यं कर्तव्यम् (Obligatory)
४२. 'देवासश्चकृमा वयम्' - अत्र 'वयम्' इति बहुवचन-प्रयोगः किं सूचयति?
उत्तरम्: (B) सामूहिक-पापस्वीकृतिम्
४३. "सर्वं खल्विदं ब्रह्म" इति भावः कस्मिन् यज्ञे व्यावहारिकरूपेण दृश्यते?
उत्तरम्: (A) भूतयज्ञे (सर्वजीवेषु ईश्वरदृष्टिः)
४४. कूष्माण्डहोमस्य मन्त्राः केन ऋषिणा दृष्टाः इति मन्यते?
उत्तरम्: (C) कूष्माण्ड-ऋषिणा
४५. 'शूद्रोच्छिष्टं यद्वाऽऽर्योच्छिष्टम्' - इति दोष-निवारणाय कः होमः?
उत्तरम्: (B) कूष्माण्ड-होमः
४६. तैत्तिरीयारण्यके ब्रह्मयज्ञस्य तुलना केन सह कृता अस्ति?
उत्तरम्: (A) तपसा सह (परमं तपः)
४७. 'पञ्चमहायज्ञ' विधिः तैत्तिरीयारण्यकस्य कतमस्मिन् प्रपाठके अस्ति?
उत्तरम्: (B) द्वितीयप्रपाठके
४८. 'हमर्यमाणः' शब्दस्य अर्थः कूष्माण्डमन्त्रे कः?
उत्तरम्: (B) अहङ्कारं कुर्वन् / कलहं कुर्वन्
४९. कूष्माण्डहोमे केन द्रव्येन आहुतिः दीयते?
उत्तरम्: (C) आज्येन (घृतेन)
५०. पञ्चमहायज्ञानां मुख्यम् उद्देश्यं किम्?
उत्तरम्: (B) ऋणत्रय-मुक्तिः
