ऋग्वेदसंहितायां सर्गविचारः (सृष्टिविज्ञानम्)-प्रश्नोत्तरी (MCQ)
१. नासदीयसूक्तानुसारं सृष्टेः प्रागवस्थायां 'सत्' अथवा 'असत्' आसीत् न वा?
उत्तरम्: (D) नो सदासीत् नो असदासीत्
२. 'अनीदवातं स्वधया तदेकम्' - अत्र 'अवातम्' इत्यस्य कोऽर्थः?
उत्तरम्: (B) वायुं विना
३. नासदीयसूक्ते मनसः प्रथमं रेतः (बीजम्) किम् उच्यते?
उत्तरम्: (B) कामः
४. 'तुच्छ्येनाभ्वपिहितं यदासीत्' - अत्र 'तुच्छ्येन' पदेन कस्य ग्रहणं भवति?
उत्तरम्: (B) अज्ञानस्य/आवरणस्य
५. सृष्टेः रचनायाः अनन्तरं के उत्पन्नाः इति नासदीयसूक्तं वदति?
उत्तरम्: (B) देवाः
६. नासदीयसूक्तस्य ऋषिः कः?
उत्तरम्: (C) प्रजापतिः परमेष्ठी
७. पुरुषसूक्ते (१०.९०) कति मन्त्राः सन्ति?
उत्तरम्: (B) १६
८. 'सहस्रशीर्षा पुरुषः' इत्यत्र 'सहस्र' शब्दस्य लाक्षणिकः अर्थः कः?
उत्तरम्: (B) अनन्तम्
९. पुरुषसूक्तानुसारं देवाः कस्य हविषा यज्ञं चक्रुः?
उत्तरम्: (C) पुरुषेण
१०. मानसयज्ञे वसन्तर्तुः किं कल्पितम्?
उत्तरम्: (B) आज्यम्
११. ग्रीष्मर्तुः तस्मिन् यज्ञे किं रूपेण कल्पितः?
उत्तरम्: (A) इध्मः (इन्धनम्)
१२. पुरुषस्य मुखाद् कः वर्णः अजायत?
उत्तरम्: (D) ब्राह्मणः
१३. 'पद्भ्यां शूद्रो अजायत' - अत्र पद्भ्यां कस्य उत्पत्तिः सूचिता?
उत्तरम्: (C) शूद्रस्य
१४. चन्द्रमाः पुरुषस्य कस्मात् अङ्गात् जातः?
उत्तरम्: (B) मनसः
१५. 'त्रिपादूर्ध्व उदैत्पुरुषः' - अत्र त्रिपाद् कस्य द्योतकः?
उत्तरम्: (B) अमृतस्य/दिव्यलोकस्य
१६. हिरण्यगर्भसूक्तस्य अन्तिमः पादः (Refrain) कः अस्ति?
उत्तरम्: (B) कस्मै देवाय हविषा विधेम
१७. 'आत्मदा बलदा' इति विशेषणं कस्य अस्ति?
उत्तरम्: (C) हिरण्यगर्भस्य (प्रजापतेः)
१८. यस्य छाया 'अमृतम्' तथा 'मृत्युः' अस्ति, सः कः?
उत्तरम्: (B) प्रजापतिः (कः)
१९. विश्वकर्मासूक्ते (१०.८१) विश्वकर्मा कीदृशः वर्णितः?
उत्तरम्: (B) ऋषिः, होता, पिता च
२०. 'किं स्विद्वनं क उ स वृक्ष आस' - अत्र कस्य जिज्ञासा क्रियते?
उत्तरम्: (B) उपादानकारणस्य (Material Cause)
२१. विश्वकर्मा द्यावाभूमी केन संयोजयति?
उत्तरम्: (B) बाहुभ्यां पतत्रैः च
२२. विश्वकर्मासूक्ते 'नीहारेण प्रावृताः' के उच्यन्ते?
उत्तरम्: (B) अज्ञाः मनुष्याः (जल्प्याः)
२३. ऋग्वेदस्य १०.१९० सूक्तानुसारं 'तपसः' अनन्तरं किं जातम्?
उत्तरम्: (B) ऋतं च सत्यं च
२४. 'अजस्य नाभावध्येकमर्पितम्' - अत्र 'अज' शब्देन कः गृह्यते?
उत्तरम्: (B) अजन्मा परमात्मा
२५. ब्रह्मणस्पतिः सृष्टिं कथं रचितवान्? (१०.७२)
उत्तरम्: (B) कर्मारः (लोहकारः) इव धमति
२६. ऋग्वेदे 'अदितिः' कस्य प्रतीकः अस्ति?
उत्तरम्: (B) अनन्ततायाः (Infinity)
२७. पुरुषसूक्तानुसारं प्राणाद् कस्य उत्पत्तिः?
उत्तरम्: (A) वायोः
२८. 'को अद्धा वेद' इति संशयः कुत्र दृश्यते?
उत्तरम्: (B) नासदीयसूक्ते
२९. 'यो देवानां नामधा एक एव' - इदं वाक्यं कस्य सूक्तस्य?
उत्तरम्: (B) विश्वकर्मणः
३०. 'यज्ञेन यज्ञमयजन्त देवाः' - इत्यत्र प्रथमानि कानि आसन्?
उत्तरम्: (B) धर्माणि
३१. नासदीयसूक्ते 'तमसा गूळ्हम् अग्रे' किम् आसीत्?
उत्तरम्: (B) तमः
३२. हिरण्यगर्भः कस्य जातः पतिः आसीत्?
उत्तरम्: (A) भूतस्य
३३. पुरुषस्य नाभ्याः किं समवर्तत?
उत्तरम्: (C) अन्तरिक्षम्
३४. विश्वकर्मासूक्ते 'मनोजुवम्' इति विशेषणं कस्य कृते प्रयुक्तम्?
उत्तरम्: (B) विश्वकर्मणः
३५. 'सतो बन्धुमसति निरविन्दन्' - के निरविन्दन्?
उत्तरम्: (B) कवयः (मनीषा)
३६. पुरुषसूक्ते 'शरत्' ऋतुः कस्य प्रतीकः?
उत्तरम्: (C) हविषः
३७. 'नासदासीन्नो सदासीत्' - इदं सूक्तं कस्य मण्डलस्य अस्ति?
उत्तरम्: (B) दशमस्य (१०.१२९)
३८. विश्वकर्मा 'वाचस्पतिं' कुत्र आह्वयति?
उत्तरम्: (A) ऊतये (रक्षणाय)
३९. हिरण्यगर्भसूक्ते 'हिमवन्तः' (पर्वताः) कस्य महिमा उच्यन्ते?
उत्तरम्: (B) प्रजापतेः
४०. पुरुषसूक्ते 'विराट्' कस्मात् अजायत?
उत्तरम्: (A) पुरुषात्
४१. 'स्वधा अवस्तात् प्रयतिः परस्तात्' - इदं कस्य सूक्तस्य वचनम्?
उत्तरम्: (A) नासदीयसूक्तस्य
४२. 'विश्वतश्चक्षुः' इति कः?
उत्तरम्: (A) विश्वकर्मा
४३. पुरुषसूक्ते 'छन्दांसि' कस्मात् जज्ञिरे?
उत्तरम्: (A) यज्ञात् (सर्वहुतः)
४४. 'यो अस्याध्यक्षः परमे व्योमन्' - सः जानाति वा न वा? इति कः संशयः?
उत्तरम्: (A) ऋषिः परमेष्ठी (नासदीयसूक्ते)
४५. 'अप्रकेतं सलिलं सर्वमा इदम्' - इत्यस्य भावः कः?
उत्तरम्: (B) चिह्नरहितं/अविज्ञातं तत्त्वम्
४६. पुरुषस्य कति भागाः दिवि (द्युलोके) स्थिताः?
उत्तरम्: (C) त्रिपाद्
४७. 'द्यावापृथिव्यौ' ऋग्वेदे कीदृशौ मन््येते?
उत्तरम्: (A) माता-पितरौ
४८. 'अदितिः' ऋग्वेदे कस्य माता अस्ति?
उत्तरम्: (B) देवानाम् (आदित्यानाम्)
४९. पुरुषसूक्तस्य ऋषिः कः?
उत्तरम्: (B) नारायणः
५०. 'उतामृतत्वस्येशानो यदन्नेनातिरोहति' - कः?
उत्तरम्: (A) पुरुषः
