छन्द-परिचयः (गायत्री, अनुष्टुब्, त्रिष्टुब् आदि)
Ugc net Sanskrit Code 73 chhand Parichay 50 Important MCQs Impor प्रश्नोत्तरी
अधोदत्तेषु विकल्पेषु उचितम् उत्तरं चित्वा 'उत्तरं दृश्यताम्' इति पिञ्जम् (Button) नुदन्तु।
१. "छन्दांसि छादनात्" इति व्युत्पत्तिः केन आचार्येण प्रतिपादिता?
उत्तरम्: (ग) यास्काचार्येण
२. छन्दःशास्त्रस्य आद्यप्रवर्तकः कः मन्यते?
उत्तरम्: (ख) महर्षिः पिङ्गलः
३. 'छन्दः' शब्दस्य निष्पत्तिः कस्मात् धातोः अभवत्?
उत्तरम्: (ख) चदि आह्लादे
४. वेदपुरुषस्य पादौ कः उच्यते?
उत्तरम्: (ग) छन्दः
५. वैदिकच्छन्दसां सन्दर्भे एकेन अक्षरेण न्यूनता चेत् सा का अवस्था?
उत्तरम्: (ग) निचृत्
६. यत्र वैदिकच्छन्दसि द्वाभ्यां अक्षराभ्यां न्यूनता भवति, तत्र का संज्ञा?
उत्तरम्: (ख) विराट्
७. एकेन अक्षरेण आधिक्यं सति का संज्ञा विधीयते?
उत्तरम्: (क) भुरिक्
८. द्वाभ्यां अक्षराभ्यां आधिक्यं चेत् किं कथ्यते?
उत्तरम्: (ख) स्वराट्
९. "सम्पत्" इति शब्दस्य कोऽर्थः?
उत्तरम्: (ग) अक्षराणां पूर्णता
१०. गायत्री छन्दसि कति अक्षराणि भवन्ति?
उत्तरम्: (ख) २४
११. 'पादनिचृत्' गायत्रीछन्दसः स्वरूपं कीदृशम्?
उत्तरम्: (ख) ७+८+९
१२. यत्र गायत्र्याः त्रयः अपि पादाः न्यूनाः (७+७+७) स्युः, तदा सा का?
उत्तरम्: (ख) अतिनिचृत्
१३. 'वर्धमाना' गायत्रीछन्दसः क्रमः कः?
उत्तरम्: (क) ६+७+८
१४. 'प्रतिष्ठा' गायत्रीछन्दसः लक्षणं किम्?
उत्तरम्: (ख) क्रमेण क्षीयते (८+७+६)
१५. द्विपदा गायत्री कीदृशी भवति?
उत्तरम्: (ख) १२+१२
१६. उष्णिक् छन्दसि कति वर्णाः सन्ति?
उत्तरम्: (ख) २८
१७. यस्याः उष्णिकः मध्यमः पादः दीर्घः (द्वादशाक्षरः) भवति, सा का?
उत्तरम्: (ग) ककुप्
१८. पुरउष्णिकः लक्षणं किम्?
उत्तरम्: (क) १२+८+८
१९. परउष्णिकः स्वरूपं निर्दिशत।
उत्तरम्: (ख) अन्तिमः पादः दीर्घः (८+८+१२)
२०. चतुष्पदा उष्णिक् इत्यस्य विन्यासः कः?
उत्तरम्: (ख) ७+७+७+७
२१. अनुष्टुब् छन्दसः अक्षरसंख्या का?
उत्तरम्: (ख) ३२
२२. १०+१०+१० इति त्रिपादा अनुष्टुब् का उच्यते?
उत्तरम्: (क) महापदा (विराट्)
२३. अनुष्टुब् भेदे 'पिपीलिकामध्या' इत्यस्य लक्षणं किम्?
उत्तरम्: (ख) ८+४+४+८
२४. बृहती छन्दसि कति वर्णाः?
उत्तरम्: (ख) ३६
२५. पथ्याबृहती इत्यत्र तृतीयः पादः कति अक्षरः?
उत्तरम्: (ग) १२ (क्रमः ८+८+१२+८)
२६. विष्टारबृहती (महाबृहती) इत्यस्य स्वरूपं किम्?
उत्तरम्: (क) ८+१०+१०+८
२७. 'उपरीष्टाद् बृहती' इत्यत्र कः पादः दीर्घः (जागतः) भवति?
उत्तरम्: (ख) प्रथमः (१२+८+८+८)
२८. पङ्क्तिः छन्दसः अक्षरसंख्या का?
उत्तरम्: (ख) ४०
२९. सतोबृहती (४० अक्षराणि) इत्यस्य विन्यासः कः?
उत्तरम्: (क) १२+८+१२+८
३०. सतोबृहत्याः विपरीतक्रमः (८+१२+८+१२) कः भेदः उच्यते?
उत्तरम्: (क) विपरिता
३१. 'आस्तारपङ्क्तिः' इत्यस्य लक्षणं किम्?
उत्तरम्: (ख) अन्त्यौ द्वौ दीर्घौ (८+८+१२+१२)
३२. 'प्रस्तारपङ्क्तिः' इत्यत्र पादव्यवस्था का?
उत्तरम्: (क) १२+१२+८+८
३३. त्रिष्टुब् छन्दसि कति वर्णाः भवन्ति?
उत्तरम्: (ख) ४४
३४. अभिसारिणी (त्रिष्टुब् भेदः) इत्यस्य स्वरूपं किम्?
उत्तरम्: (ख) १०+१०+१२+१२
३५. "यवमध्या" (४४ अक्षराः) इत्यस्य पादक्रमः कः?
उत्तरम्: (क) ८+८+१२+८+८ (मध्यभागः स्थूलः)
३६. गायत्री-जगती-मिश्रणेन निर्मिता त्रिष्टुब् भेदः कः?
उत्तरम्: (ख) ज्योतिष्मती (१२+८+१२+१२)
३७. जगती छन्दसः कुल-अक्षरसंख्या का?
उत्तरम्: (ख) ४८
३८. महापङ्क्तिः (जगती भेदः) कति पादात्मिका भवति?
उत्तरम्: (ग) षट्पादा (८×६=४८)
३९. "अतिच्छन्दांसि" कुतः आरभ्यन्ते?
उत्तरम्: (ख) जगत्याः परम् (४८ तः अधिकम्)
४०. अतिजगती छन्दसि कति वर्णाः?
उत्तरम्: (ख) ५२ (१३×४)
४१. ५६ अक्षराणां छन्दः किम् अभिधीयते?
उत्तरम्: (क) शक्वरी
४२. अतिशक्वरी छन्दसि कति वर्णाः सन्ति?
उत्तरम्: (ख) ६०
४३. अष्टिः छन्दसः मानं किम्?
उत्तरम्: (ख) ६४
४४. ६८ अक्षराणि कस्य छन्दसः भवन्ति?
उत्तरम्: (ख) अत्यष्टिः
४५. धृतिः छन्दसि कति वर्णाः?
उत्तरम्: (ख) ७२
४६. अतिधृतिः छन्दसः मानं किम्?
उत्तरम्: (ख) ७६
४७. अतिच्छन्दसां वृद्धिक्रमः कः?
उत्तरम्: (घ) चतुर्भिः अक्षरैः
४८. "पिङ्गलशास्त्रे" वैदिकभेदानां सूक्ष्मविवेचनं कया संज्ञया क्वचित् व्यवह्रियते?
उत्तरम्: (ख) गाथा
४९. "नागी" इति गायत्रीभेदस्य स्वरूपं किम्?
उत्तरम्: (क) ९+९+६
५०. "वाराही" इति गायत्रीभेदस्य स्वरूपं किम्?
उत्तरम्: (ख) ६+९+९
