वेदोपयोगः च अनुसन्धानम् प्रश्नाः (MCQs) | Ugc Net Sanskrit Code 73

आधुनिकयुगे वेदोपयोगः अनुसन्धानम् च - ५० महत्वपूर्ण प्रश्नाः (MCQs)
आधारः - आधुनिकयुगे वेदोपयोगः & वेदोपरि अनुसन्धानानि

१. 'इष्टप्राप्त्यनिष्टपरिहारयोरलौकिकमुपायं यो ग्रन्थो वेदयति स वेदः' - इदं लक्षणं कस्य?

• (A) आपस्तम्बस्य
• (B) सायणाचार्यस्य
• (C) यास्कस्य
• (D) दयानन्दसरस्वत्याः

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (B) सायणाचार्यस्य

२. 'अनन्तवै वेदाः' इति वाक्यं कुत्र लभ्यते?

• (A) शतपथब्राह्मणे
• (B) तैत्तिरीयब्राह्मणे
• (C) गोपथब्राह्मणे
• (D) ऐतरेयब्राह्मणे

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (B) तैत्तिरीयब्राह्मणे (३.१०.११.४)

३. 'माता भूमिः पुत्रोऽहं पृथिव्याः' - अयमंशः कस्य वेदस्य कस्मिन् सूक्ते वर्तते?

• (A) ऋग्वेदस्य भूमि-सूक्ते
• (B) अथर्ववेदस्य पृथ्वी-सूक्ते (१२.१)
• (C) यजुर्वेदस्य शान्तिपाठे
• (D) सामवेदस्य आरण्यके

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (B) अथर्ववेदस्य पृथ्वी-सूक्ते (१२.१)

४. 'शिवसङ्कल्पसूक्तं' यजुर्वेदस्य कस्मिन् अध्याये निबद्धम्?

• (A) ३४ तमे
• (B) ३२ तमे
• (C) ४० तमे
• (D) १८ तमे

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (A) ३४ तमे

५. ऋग्वेदस्य अन्तिमं सूक्तं (१०.१९१) केन नाम्ना प्रसिद्धम्?

• (A) पुरुषसूक्तम्
• (B) नासदीयसूक्तम्
• (C) सङ्घटनसूक्तम्
• (D) हिरण्यगर्भसूक्तम्

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (C) सङ्घटनसूक्तम्

६. "एका च मे तिस्रश्च मे..." - अत्र कस्य गणितीयसिद्धान्तस्य बीजानि सन्ति?

• (A) ज्यामितेः
• (B) त्रिकोणमितेः
• (C) दशांशाङ्कनपद्धतेः (Decimal System)
• (D) बीजगणितस्य

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (C) दशांशाङ्कनपद्धतेः (Decimal System)

७. सायणाचार्येण ऋग्वेदस्य १.५०.४ मन्त्रभाष्ये कस्य वेगः वर्णितः?

• (A) वायोः
• (B) मनसः
• (C) प्रकाशस्य
• (D) शब्दस्य

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (C) प्रकाशस्य (Speed of Light)

८. "शतहस्त समाहर सहस्रहस्त सङ्किर" - इति मन्त्रः कस्य आधुनिक-अवधारणायाः प्राचीनरूपम्?

• (A) पुञ्जीवादस्य (Capitalism)
• (B) निगमितसामाजिकदायित्वस्य (CSR)
• (C) साम्यवादस्य (Communism)
• (D) उदारीकरणस्य (Liberalization)

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (B) निगमितसामाजिकदायित्वस्य (CSR)

९. महर्षिणा यास्केन निरुक्ते कस्य महत्त्वं प्रतिपादितम्?

• (A) यज्ञानुष्ठानस्य
• (B) निर्वचनस्य (Etymology)
• (C) छन्दःशास्त्रस्य
• (D) ज्योतिषस्य

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (B) निर्वचनस्य (Etymology)

१०. "मृगशीर्ष" नक्षत्रे वसन्तसम्पातस्य स्थितिं आधारं कृत्वा वेदानां कालनिर्णयः केन कृतः?

• (A) मैक्समूलरेण
• (B) बालगङ्गाधरतिलकेन
• (C) अरविन्देन
• (D) दयानन्देन

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (B) बालगङ्गाधरतिलकेन

११. वेदेषु 'प्राकृतिकदेवतावादं' (Naturalism) कः पाश्चात्यविद्वान् अपश्यत्?

• (A) रूडोल्फ रॉथ
• (B) मैक्समूलरः
• (C) ब्लूमफील्ड
• (D) विल्सन

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (B) मैक्समूलरः

१२. "वृत्रः न असुरः, अपितु अज्ञानस्य आवरणम्" - इति मनोवैज्ञानिकं रहस्यं केन उद्घाटितम्?

• (A) सायणैन
• (B) महर्षिणा अरविन्देन
• (C) दयानन्देन
• (D) स्कन्दस्वामिना

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (B) महर्षिणा अरविन्देन

१३. 'The Secret of the Veda' इति ग्रन्थस्य रचयिता कः?

• (A) बाल गङ्गाधर तिलकः
• (B) श्रीअरविन्दः
• (C) स्वामी दयानन्दः
• (D) मैक्समूलरः

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (B) श्रीअरविन्दः

१४. 'Vedic Concordance' (वैदिक-मन्त्रानुक्रमणी) केन रचिता?

• (A) मैक्समूलरेण
• (B) ब्लूमफील्ड् महोदयेन
• (C) वेबर महोदयेन
• (D) रॉथ महोदयेन

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (B) ब्लूमफील्ड् महोदयेन

१५. स्वामी दयानन्दसरस्वती वेदमन्त्राणां कीदृशं अर्थं स्वीकृतवान्?

• (A) ऐतिहासिकम्
• (B) पौराणिकम्
• (C) यौगिकम् (Etymological)
• (D) केवलं कर्मकाण्डपरकम्

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (C) यौगिकम् (Etymological)

१६. 'मोघमन्नं विन्दते अप्रचेताः' - इति मन्त्रः कस्य निन्दां करोति?

• (A) असत्यभाषणस्य
• (B) केवलं धनसञ्चयस्य (अदानस्य)
• (C) हिंसायाः
• (D) आलस्यस्य

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (B) केवलं धनसञ्चयस्य (अदानस्य)

१७. 'St. Petersburg Dictionary' इति कोशस्य निर्माणं केन कृतम्?

• (A) रूडोल्फ रॉथ
• (B) मोनियर विलियम्स
• (C) एच. एच. विल्सन
• (D) कीथ

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (A) रूडोल्फ रॉथ

१८. 'अप्सु अन्तरमृतमप्सु भेषजम्' - इति मन्त्रः कस्य महत्त्वं वर्णयति?

• (A) औषधीनां
• (B) जलस्य
• (C) वरुणस्य
• (D) सोमस्य

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (B) जलस्य

१९. 'नासदीयसूक्ते' (१०.१२९) कस्य वैज्ञानिकं वर्णनं लभ्यते?

• (A) विवाहसंस्कारस्य
• (B) ब्रह्माण्डोत्पत्तेः (Big Bang)
• (C) राज्याभिषेकस्य
• (D) अश्वमेधस्य

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (B) ब्रह्माण्डोत्पत्तेः (Big Bang)

२०. 'वैदिकगणितम्' इति ग्रन्थः केन रचितः?

• (A) आर्यभटेन
• (B) भास्कराचार्येण
• (C) भारतीकृष्णतीर्थमहाराजेन
• (D) श्रीनिवास रामानुजनेन

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (C) भारतीकृष्णतीर्थमहाराजेन

२१. 'साम्राज्ञी श्वशुरे भव' - इति मन्त्रे नारी कीदृशी वर्णिता?

• (A) दासी
• (B) गृहस्वामिनी (Empress)
• (C) अनुचरी
• (D) तपस्विनी

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (B) गृहस्वामिनी (Empress)

२२. पाश्चात्यविद्वान् शोपेनहावरः (Schopenhauer) कस्य अध्ययनं 'Solace of my life' इति उक्तवान्?

• (A) उपनिषदां (Oupnekhat)
• (B) स्मृतीनां
• (C) पुराणानां
• (D) काव्यानां

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (A) उपनिषदां (Oupnekhat)

२३. 'युञ्जते मन उत युञ्जते धियः' - इति मन्त्रः कस्य प्राचीनतां सिद्धयति?

• (A) आयुर्वेदस्य
• (B) योगस्य
• (C) नृत्यस्य
• (D) सङ्गीतस्य

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (B) योगस्य

२४. 'शुल्वसूत्रेषु' कस्य प्रमेयस्य (Theorem) वर्णनं पाइथागोरस-पूर्वं लभ्यते?

• (A) वृत्तक्षेत्रफलस्य
• (B) समकोणत्रिभुजस्य (Baudhayana Theorem)
• (C) घनफलस्य
• (D) सांख्यिक्याः

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (B) समकोणत्रिभुजस्य (Baudhayana Theorem)

२५. "समानो मन्त्रः समितिः समानी" - इति मन्त्रः कस्य आधारः?

• (A) राजतन्त्रस्य
• (B) लोकतन्त्रस्य (Democracy)
• (C) सामन्तवादस्य
• (D) अराजकतायाः

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (B) लोकतन्त्रस्य (Democracy)

२६. 'यत्र नार्यस्तु पूज्यन्ते रमन्ते तत्र देवताः' - इदं वचनं कुत्र प्राप्यते?

• (A) ऋग्वेदे
• (B) मनुस्मृतौ
• (C) रामायणे
• (D) अर्थशास्त्रे

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (B) मनुस्मृतौ (वेदाधारितम्)

२७. वैदिक-संशोधन-मण्डल (Vedic Research Institute) कुत्र स्थितम् अस्ति?

• (A) मुम्बई
• (B) पुणे
• (C) वाराणसी
• (D) दिल्ली

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (B) पुणे

२८. 'अथापीदमन्तरेण मन्त्रेष्वर्थप्रत्ययो न विद्यते' - यास्कस्य इदं कथनं कस्य कृते?

• (A) व्याकरणस्य
• (B) निरुक्तस्य
• (C) छन्दसः
• (D) कल्पस्य

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (B) निरुक्तस्य

२९. 'यत्र विश्वं भवत्येकनीडम्' - इति मन्त्रः कस्याः भावनायाः द्योतकः?

• (A) राष्ट्रवादस्य
• (B) विश्वबन्धुत्वस्य (Global Fraternity)
• (C) साम्राज्यवादस्य
• (D) व्यक्तिवादस्य

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (B) विश्वबन्धुत्वस्य

३०. सायणाचार्यस्य वेदभाष्यं मुख्यतया कीदृशम् अस्ति?

• (A) आध्यात्मिकम्
• (B) आधिदैविकम्
• (C) याज्ञिकम् (Adhiyajna/Ritualistic)
• (D) ऐतिहासिकम्

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (C) याज्ञिकम् (Adhiyajna/Ritualistic)

३१. 'वेदोऽखिलो धर्ममूलम्' इति कस्य उद्घोषः?

• (A) वाल्मीकेः
• (B) मनोः
• (C) व्यासस्य
• (D) कालिदासस्य

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (B) मनोः

३२. अथर्ववेदे रोगाणां निवारणार्थं कस्याः चिकित्सायाः उल्लेखः अस्ति?

• (A) शल्यचिकित्सायाः
• (B) सूर्यकिरणचिकित्सायाः (Heliotherapy)
• (C) कीमोथेरपी
• (D) केवलं मन्त्रचिकित्सायाः

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (B) सूर्यकिरणचिकित्सायाः

३३. 'विद्' धातोः 'घञ्' प्रत्यये सति कः शब्दः निष्पद्यते?

• (A) विद्या
• (B) विद्वान्
• (C) वेदः
• (D) वेदनम्

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (C) वेदः

३४. लोकमान्य तिलकेन 'The Orion' ग्रन्थे वेदानां कालः कति निर्धारितः?

• (A) १२०० ई.पू.
• (B) ४०००-६००० ई.पू.
• (C) १५०० ई.पू.
• (D) १०००० ई.पू.

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (B) ४०००-६००० ई.पू.

३५. "आ कृष्णन रजसा वर्तमानो..." इति मन्त्रे कस्याः शक्तेः सङ्केतः अस्ति?

• (A) विद्युत्शक्तेः
• (B) आकर्षणशक्तेः (Gravitation)
• (C) चुम्बकीयशक्तेः
• (D) आणविकशक्तेः

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (B) आकर्षणशक्तेः (Gravitation)

३६. "सहृदयं सांमनस्यमविद्वेषं कृणोमि वः" - इति मन्त्रः कस्य वेदस्य?

• (A) ऋग्वेदस्य
• (B) यजुर्वेदस्य
• (C) अथर्ववेदस्य
• (D) सामवेदस्य

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (C) अथर्ववेदस्य (३.३०.१)

३७. 'सा विद्या या विमुक्तये' - इदं कस्याः पद्धतेः लक्ष्यम् आसीत्?

• (A) मैकाले-शिक्षापद्धतेः
• (B) वैदिकशिक्षापद्धतेः
• (C) बौद्धशिक्षापद्धतेः
• (D) जैनशिक्षापद्धतेः

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (B) वैदिकशिक्षापद्धतेः

३८. "सत्यं वद। धर्मं चर।" इति उपदेशः कस्याम् उपनिषदि अस्ति?

• (A) ईशावास्योपनिषदि
• (B) कठोपनिषदि
• (C) तैत्तिरीयोपनिषदि (शिक्षावल्ली)
• (D) केनोपनिषदि

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (C) तैत्तिरीयोपनिषदि

३९. ऋग्वेदस्य सायणभाष्यसहितं सम्पादनं सर्वप्रथमं केन पाश्चात्यविदुषा कृतम्?

• (A) मैक्समूलरेण
• (B) विन्तर्नित्जेन
• (C) वेबरेण
• (D) ग्रिफिथेन

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (A) मैक्समूलरेण

४०. 'मीमांसादर्शनम्' वेदमन्त्राणां तात्पर्यनिर्णयाय कति प्रमाणानि स्वीकरोति?

• (A) चत्वारि
• (B) पञ्च
• (C) षट् (श्रुति-लिङ्गादीनि)
• (D) अष्टौ

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (C) षट् (श्रुति-लिङ्ग-वाक्य-प्रकरण-स्थान-समाख्या)

४१. 'सङ्गच्छध्वं संवदध्वं' - इति मन्त्रः कस्य प्रतीकः?

• (A) युद्धस्य
• (B) संवादस्य (Dialogue)
• (C) मौनस्य
• (D) एकाकीपनस्य

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (B) संवादस्य (Dialogue)

४२. 'तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु' - इति वाक्यं कति वारं आवृत्तम् अस्ति (शिवसङ्कल्पसूक्ते)?

• (A) १ वारम्
• (B) ३ वारम्
• (C) ६ वारम्
• (D) १२ वारम्

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (C) ६ वारम् (प्रायः ६ मन्त्राः सन्ति)

४३. 'आर्यन-आक्रमण-सिद्धान्तस्य' (Aryan Invasion Theory) प्रचारः कैः कृतः?

• (A) प्राचीनभारतीयभाष्यकारैः
• (B) केषुचित् पाश्चात्यविद्वद्भिः
• (C) दयानन्देन
• (D) अरविन्देन

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (B) केषुचित् पाश्चात्यविद्वद्भिः

४४. 'वनस्पतयः शान्तिः' - इति शान्तिपाठः कस्य वेदस्य?

• (A) ऋग्वेदस्य
• (B) यजुर्वेदस्य (अध्याय ३६)
• (C) सामवेदस्य
• (D) अथर्ववेदस्य

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (B) यजुर्वेदस्य (३६.१७)

४५. 'मन्त्रब्राह्मणयोर्वेदनामधेयम्' - इति सूत्रं कस्य?

• (A) कात्यायनस्य
• (B) आपस्तम्बस्य
• (C) बौधायनस्य
• (D) आश्वलायनस्य

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (B) आपस्तम्बस्य (आपस्तम्बश्रौतसूत्रम्)

४६. 'शं नो देवीरभिष्टय...' इति मन्त्रः कस्य गुणान् वर्णयति?

• (A) वायोः
• (B) अग्नेः
• (C) जलस्य (औषधीयगुणान्)
• (D) पृथिव्याः

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (C) जलस्य (औषधीयगुणान्)

४७. वेदानां 'स्वरप्रक्रिया' (Accent) सङ्गणकक्षेत्रे कस्य विषयः?

• (A) Hardware Engineering
• (B) Natural Language Processing (NLP)
• (C) Graphics
• (D) Networking

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (B) Natural Language Processing (NLP)

४८. घोषा, अपाला, लोपामुद्रा - एताः काः आसन्?

• (A) राज्ञ्यः
• (B) वैदिक-ऋषिकाः (मन्त्रद्रष्ट्र्यः)
• (C) देव्यः
• (D) नर्तक्यः

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (B) वैदिक-ऋषिकाः

४९. 'भाण्डारकर-प्राच्यविद्या-संशोधन-मन्दिरम्' कुत्र अस्ति?

• (A) मैसूर
• (B) पुणे
• (C) बड़ौदा
• (D) होशियारपुर

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (B) पुणे

५०. 'एकम्र् सद्रिप्रा बहुधा वदन्ति' - इति मन्त्रः कस्य मूलम्?

• (A) धार्मिक-असहिष्णुतायाः
• (B) धार्मिक-सहिष्णुतायाः (Religious Tolerance)
• (C) नास्तिकवादस्य
• (D) बहुदेवतावादस्य

उत्तरं पश्यन्तु

उत्तरम्: (B) धार्मिक-सहिष्णुतायाः