अहं नमामि (Aham Namami) - Class 9 Sanskrit Chapter 1 Solutions | हिंदी अनुवाद एवं अभ्यास कार्य

Sooraj Krishna Shastri
By -
5

१. कविता-पाठः (हिन्दी अर्थ के साथ)

अहं नमामि मातरम्।
गुरुं नमामि सादरम्॥

हिन्दी अर्थ: मैं माता को प्रणाम करता हूँ/करती हूँ। मैं गुरु को आदरपूर्वक प्रणाम करता हूँ/करती हूँ।

स्वयं पठामि सर्वदा।
प्रियं वदामि सर्वदा॥

हिन्दी अर्थ: मैं हमेशा स्वयं (अपने आप) पढ़ता हूँ/पढ़ती हूँ। मैं हमेशा प्रिय (मीठा) बोलता हूँ/बोलती हूँ।

हितं करोमि सर्वदा।
शुभं करोमि सर्वदा॥

हिन्दी अर्थ: मैं हमेशा (दूसरों की) भलाई करता हूँ/करती हूँ। मैं हमेशा शुभ (कल्याणकारी कार्य) करता हूँ/करती हूँ।

विभुं नमामि सादरम्।
गुरुं नमामि सादरम्॥

हिन्दी अर्थ: मैं ईश्वर (विभु) को आदरपूर्वक प्रणाम करता हूँ/करती हूँ। मैं गुरु को आदरपूर्वक प्रणाम करता हूँ/करती हूँ।

गच्छामि नीतिसत्पथम्।
हरामि मातृभू-व्यथाम्॥

हिन्दी अर्थ: मैं नीति के सच्चे (अच्छे) मार्ग पर चलता हूँ/चलती हूँ। मैं मातृभूमि के दुःख (कष्ट) को दूर करता हूँ/करती हूँ।

दधामि साधु-व्रतम्।
सृजामि कीर्ति-सत्कथाम्॥

हिन्दी अर्थ: मैं सज्जनता के व्रत को धारण करता हूँ/करती हूँ। मैं यश रूपी अच्छी कथा की रचना करता हूँ/करती हूँ।

प्रभुं नमामि सादरम्।
अहं नमामि मातरम्॥

हिन्दी अर्थ: मैं प्रभु (ईश्वर) को आदरपूर्वक प्रणाम करता हूँ/करती हूँ। मैं अपनी माता को प्रणाम करता हूँ/करती हूँ।

२. शब्दार्थ-सारणी (Word Meanings)

संस्कृत शब्दः हिन्दी अर्थः English Meaning
अहम्मैंI
नमामिनमस्कार करता/करती हूँSalute / Bow
मातरम्माता कोTo mother
सादरम्आदर के साथRespectfully
स्वयम्अपने आपSelf
पठामिपढ़ता/पढ़ती हूँRead
सर्वदाहमेशाAlways
प्रियम्मीठा / अच्छाPleasant
वदामिबोलता/बोलती हूँSpeak
हितम्भलाईWelfare
करोमिकरता/करती हूँDo
शुभम्अच्छा / कल्याणGood / Auspicious
विभुम्ईश्वर कोTo God
गच्छामिजाता/जाती हूँGo
नीतिसत्पथम्नीति के अच्छे मार्ग परOn the true path of morality
हरामिदूर करता/करती हूँRemove / Take away
मातृभू-व्यथाम्मातृभूमि के दुःख कोSorrow of the motherland
दधामिधारण करता/करती हूँHold / Wear
साधु-व्रतम्सज्जनता के व्रत कोVow of goodness
सृजामिरचना करता/करती हूँCreate
कीर्ति-सत्कथाम्यश रूपी अच्छी कथा कोGood tale of fame
प्रभुम्ईश्वर कोTo God

३. अत्र इदम् अवधेयम् (व्याकरणम्)

उत्तमपुरुषः (First Person)

उत्तमपुरुषस्य कर्तृपदानि — अहम् (मैं), आवाम् (हम दोनों), वयम् (हम सब)। 'अहम्' इति सर्वनामशब्देन सह लट्लकारे (वर्तमानकाले) धातुषु 'आमि' इति प्रत्ययः प्रयुज्यते।

एकवचनम् (अहम्)द्विवचनम् (आवाम्)बहुवचनम् (वयम्)
अहं नमामिआवां नमावःवयं नमामः
अहं पठामिआवां पठावःवयं पठामः
अहं वदामिआवां वदावःवयं वदामः
अहं करोमिआवां कुर्वःवयं कुर्मः
अहं गच्छामिआवां गच्छावःवयं गच्छामः
अहं हरामिआवां हरावःवयं हरामः
अहं दधामिआवां दध्वःवयं दध्मः
अहं सृजामिआवां सृजावःवयं सृजामः

४. अभ्यासः

१. कवितायाः निम्नलिखितासु पङ्क्तिषु रिक्तस्थानानि पूरयत - (Fill in the blanks):

(क) गुरुं नमामि सादरम्।

(ख) हितं करोमि सर्वदा

(ग) चलामि नीतिसत्पथे।

(घ) दधामि साधुता-व्रतम्

(ङ) सृजामि कीर्ति-सत्कथाम्।

२. एकशब्देन उत्तरं लिखत - (Answer in one word):

(क) किं करोमि सर्वदा?
हितम् / शुभम्

(ख) अहं प्रभुं कथं जपामि?
सादरम्

(ग) अहं कां हरामि?
मातृभू-व्यथाम्

(घ) अहं किं दधामि?
साधुता-व्रतम्

(ङ) अहं कां सृजामि?
कीर्ति-सत्कथाम्

३. प्रश्नानाम् उत्तराणि पूर्णवाक्येन लिखत - (Answer in full sentences):

(क) त्वं नित्यं कां नमासि?
अहं नित्यं मातरं नमामि।

(ख) त्वं स्वयं किं किं करोषि?
अहं स्वयं पठामि, प्रियं वदामि च।

(ग) त्वं कस्याः व्यथां हरसि?
अहं मातृभू-व्यथां हरामि।

(घ) त्वं किं दधासि?
अहं साधुता-व्रतं दधामि।

(ङ) त्वं कां सृजसि?
अहं कीर्ति-सत्कथां सृजामि।

५. क्रियाकलापः

१. रिक्तस्थानानि पूरयित्वा वाक्यानि रचयत (Fill in the blanks to make sentences):

(क) वयं चित्रं पश्यामः
(ख) अहं सत्यं वदामि।
(ग) अहं पुस्तकं पठामि
(घ) वयं नीति-सत्पथेचलामः।
(ङ) त्वं चित्रं पश्यसि

२. उचितं क्रियापदैः वाक्यानि रचयत (Choose the correct verb to make sentences):

(मञ्जूषा: नमामि, वदामि, पठामि, सृजामि, गच्छामि, करोमि)

(क) नमामि – अहं मातरं नमामि।

(ख) चलामि – अहं सत्पथे चलामि।

(ग) पठामि – अहं पुस्तकं पठामि।

(घ) सृजामि – अहं कीर्ति-सत्कथां सृजामि।

(ङ) जपामि – अहं प्रभुं जपामि।

(च) करोमि – अहं शुभं करोमि।

एक टिप्पणी भेजें

5 टिप्पणियाँ

एक टिप्पणी भेजें

#buttons=(Ok, Go it!) #days=(20)

Our website uses cookies to enhance your experience. Check Now
Ok, Go it!