Class 6 Sanskrit Chapter 4 Solutions | अहं च त्वं च (दीपकम) | bhagwat darshan

Sooraj Krishna Shastri
By -
0
अहं च त्वं च
चतुर्थः पाठः (पाठ ४) — दीपकम (कक्षा ६)
१. आत्म-परिचयः (स्व-परिचय) - पुंलिङ्ग-स्त्रीलिङ्ग
संस्कृत वाक्यम्हिन्दी अर्थ
मम नाम भरतः। अहं छात्रः।मेरा नाम भरत है। मैं छात्र हूँ।
मम नाम गणेशः। अहं शिक्षकः।मेरा नाम गणेश है। मैं शिक्षक हूँ।
मम नाम गौतमः। अहं चिकित्सकः।मेरा नाम गौतम है। मैं डॉक्टर हूँ।
मम नाम राघवः। अहं कृषकः।मेरा नाम राघव है। मैं किसान हूँ।
मम नाम प्रियंवदा। अहं शिक्षिका।मेरा नाम प्रियंवदा है। मैं शिक्षिका हूँ।
मम नाम राधिका। अहं सैनिकी।मेरा नाम राधिका है। मैं सैनिक हूँ।
मम नाम मेनका। अहं छात्रा।मेरा नाम मेनका है। मैं छात्रा हूँ।
मम नाम सुमित्रा। अहं चिकित्सिका।मेरा नाम सुमित्रा है। मैं डॉक्टर हूँ।
२. उत्तम-मध्यम-पुरुष-वाक्यानि
पुंलिङ्ग-वाक्यानि (त्वं / अहम्)
संस्कृत वाक्यम्हिन्दी अर्थ
त्वं कः? अहं सैनिकः।
युवां कौ? आवां सैनिकौ।
यूयं के? वयं सैनिकाः।
तुम कौन हो? मैं सैनिक हूँ।
तुम दोनों कौन हो? हम दोनों सैनिक हैं।
तुम सब कौन हो? हम सब सैनिक हैं।
त्वं कः? अहं गायकः।
युवां कौ? आवां गायकौ।
यूयं के? वयं गायकाः।
तुम कौन हो? मैं गायक हूँ।
तुम दोनों कौन हो? हम दोनों गायक हैं।
तुम सब कौन हो? हम सब गायक हैं।
त्वं कः? अहं पत्रकारः।
युवां कौ? आवां पत्रकारौ।
यूयं के? वयं पत्रकाराः।
तुम कौन हो? मैं पत्रकार हूँ।
तुम दोनों कौन हो? हम दोनों पत्रकार हैं।
तुम सब कौन हो? हम सब पत्रकार हैं।
त्वं कः? अहं पाचकः।
युवां कौ? आवां पाचकौ।
यूयं के? वयं पाचकाः।
तुम कौन हो? मैं रसोइया हूँ।
तुम दोनों कौन हो? हम दोनों रसोइये हैं।
तुम सब कौन हो? हम सब रसोइये हैं।
स्त्रीलिङ्ग-वाक्यानि (त्वं / अहम्)
संस्कृत वाक्यम्हिन्दी अर्थ
त्वं का? अहं गायिका।
युवां के? आवां गायिके।
यूयं काः? वयं गायिकाः।
तुम कौन हो? मैं गायिका हूँ।
तुम दोनों कौन हो? हम दोनों गायिकाएं हैं।
तुम सब कौन हो? हम सब गायिकाएं हैं।
त्वं का? अहं तन्त्रज्ञा।
युवां के? आवां तन्त्रज्ञे।
यूयं काः? वयं तन्त्रज्ञाः।
तुम कौन हो? मैं कंप्यूटर इंजीनियर हूँ।
तुम दोनों कौन हो? हम दोनों कंप्यूटर इंजीनियर हैं।
तुम सब कौन हो? हम सब कंप्यूटर इंजीनियर हैं।
त्वं का? अहं नर्तकी।
युवां के? आवां नर्तक्यौ।
यूयं काः? वयं नर्तक्यः।
तुम कौन हो? मैं नर्तकी हूँ।
तुम दोनों कौन हो? हम दोनों नर्तकियाँ हैं।
तुम सब कौन हो? हम सब नर्तकियाँ हैं।
त्वं का? अहं पाचिका।
युवां के? आवां पाचिके।
यूयं काः? वयं पाचिकाः।
तुम कौन हो? मैं रसोइया हूँ।
तुम दोनों कौन हो? हम दोनों रसोइया हैं।
तुम सब कौन हो? हम सब रसोइया हैं।
३. शब्दार्थ-सारणी
संस्कृत शब्दःसंस्कृत-पर्यायःहिन्दी अर्थःEnglish
मममदीयम्मेरा / मेरीMy / Mine
नामअभिधानम्नामName
अहम्अहम्मैंI
आवाम्आवाम्हम दोनोंWe both
वयम्वयम्हम लोग / हम सबWe all
त्वम्त्वम्तुमYou
युवाम्युवाम्तुम दोनोंYou both
यूयम्यूयम्तुम लोग / तुम सबYou all
अस्तिवर्ततेहैIs
स्तःवर्तेते(दो) हैं(Both) Are
सन्तिवर्तन्ते(बहुवचन) हैंAre
सैनिकःभटःसैनिकSoldier
तन्त्रज्ञःसङ्गणकज्ञःकंप्यूटर इंजीनियरComputer Engineer
पत्रकारःवार्ताहरःपत्रकारJournalist
नर्तकीनृत्याङ्गनानर्तकी / नृत्यांगनाFemale Dancer
चित्रकारःआलेख्यकारःचित्रकारIllustrator
आरक्षकःआरक्षीआरक्षक / पुलिसPoliceman
चिकित्सिकावैद्यामहिला डॉक्टरFemale Doctor
छात्रःविद्यार्थीछात्र / विद्यार्थीStudent
लेखकःलेखनकर्तालेखकWriter
क्रीडकःखेलकःखिलाड़ीPlayer
गायकःगायनःगायकSinger
चालकःचालकःचालक / ड्राइवरDriver
छात्राविद्यार्थिनीछात्राGirl Student
द्रविणम्वित्तम्धनWealth
४. सम्पूर्णः अभ्यासः (हल-सहितम्)
१. उच्चैः पठन्तु अवगच्छन्तु च (सस्वर वाचन)
त्वमेव माता च पिता त्वमेव, त्वमेव बन्धुश्च सखा त्वमेव।
त्वमेव विद्या द्रविणं त्वमेव, त्वमेव सर्वं मम देवदेव॥
(त्वम् एव माता, त्वम् एव पिता, त्वम् एव बन्धुः, त्वम् एव सखा, त्वम् एव विद्या, त्वम् एव द्रविणम्, देवदेव! त्वम् एव मम सर्वम्।)
२. पट्टिकातः उचितैः पदैः रिक्तस्थानानि पूरयन्तु (त्वं, युवां, यूयं, अहम्, आवां, वयं)
(क) ...................... शिक्षकौ स्वः।आवां
(ख) मञ्चे ...................... नर्तक्यः स्थ।यूयं
(ग) अत्र ...................... अस्मि।अहम्
(घ) सभायां ...................... गायिके स्थः।युवां
(ङ) विद्यालये ...................... स्मः।वयं
(च) वैद्यालये ...................... चिकित्सिका असि।त्वं
३. चित्रं दृष्ट्वा उदाहरणस्य अनुगुणं वाक्यानि लिखन्तु:द्विवचनम्बहुवचनम्
(क) अहं तन्त्रज्ञः अस्मि।आवां तन्त्रज्ञौ स्वः।वयं तन्त्रज्ञाः स्मः।
(ख) अहं नर्तकः अस्मि।आवां नर्तकौ स्वः।वयं नर्तकाः स्मः।
(ग) अहं चालकः अस्मि।आवां चालकौ स्वः।वयं चालकाः स्मः।
(घ) अहं छात्रा अस्मि।आवां छात्रे स्वः।वयं छात्राः स्मः।
(ङ) अहं गायिका अस्मि।आवां गायिके स्वः।वयं गायिकाः स्मः।
(च) अहम् अनुवैद्या अस्मि।आवाम् अनुवैद्ये स्वः।वयम् अनुवैद्याः स्मः।
(छ) त्वं लेखकः असि।युवां लेखकौ स्थः।यूयं लेखकाः स्थ।
(ज) त्वं सैनिकः असि।युवां सैनिकौ स्थः।यूयं सैनिकाः स्थ।
(झ) त्वं क्रीडकः असि।युवां क्रीडकौ स्थः।यूयं क्रीडकाः स्थ।
(ञ) त्वम् अधिवक्त्री असि।युवाम् अधिवक्त्र्यौ स्थः।यूयम् अधिवक्त्र्यः स्थ।
(ट) त्वं छात्रा असि।युवां छात्रे स्थः।यूयं छात्राः स्थ।
(ठ) त्वं धाविका असि।युवां धाविके स्थः।यूयं धाविकाः स्थ।
४. उदाहरणानुगुणं वाक्यानि परस्परं योजयन्तु (एकवचनम् ➔ द्विवचनम् ➔ बहुवचनम्)
(क) त्वं छात्रः असि।युवां छात्रौ स्थः।यूयं छात्राः स्थ।
(ख) अहं गायकः अस्मि।आवां गायकौ स्वः।वयं गायकाः स्मः।
(ग) अहं शिक्षकः अस्मि।आवां शिक्षकौ स्वः।वयं शिक्षकाः स्मः।
(घ) अहं नर्तकी अस्मि।आवां नर्तक्यौ स्वः।वयं नर्तक्यः स्मः।
(ङ) त्वं गृहिणी असि।युवां गृहिण्यौ स्थः।यूयं गृहिण्यः स्थ।
(च) अहम् आरक्षकः अस्मि।आवाम् आरक्षकौ स्वः।वयम् आरक्षकाः स्मः।
(छ) त्वं सैनिकः असि।युवां सैनिकौ स्थः।यूयं सैनिकाः स्थ।
(ज) त्वं चिकित्सकः असि।युवां चिकित्सकौ स्थः।यूयं चिकित्सकाः स्थ।
(झ) अहं तन्त्रज्ञः अस्मि।आवां तन्त्रज्ञौ स्वः।वयं तन्त्रज्ञाः स्मः।
५. उदाहरणानुगुणम् उत्तराणां प्रश्ननिर्माणं कुर्वन्तु:प्रश्ननिर्माणम्
(क) त्वं तन्त्रज्ञः।त्वं कः?
(ख) युवां बालकौ।युवां कौ?
(ग) यूयं छात्राः।यूयं के?
(घ) सा शिक्षिका।सा का?
(ङ) आवां नर्तक्यौ।आवां के?
(च) वयं गायकाः।वयं के?
५. योग्यताविस्तारः परियोजनाकार्यम् च
पुरुष-परिचयः (Persons in Sanskrit)
• प्रथमपुरुषः (भवान्/सः): भवान्/भवती अस्ति, भवन्तौ/भवत्यौ स्तः, भवन्तः/भवत्यः सन्ति। (गच्छति, गच्छतः, गच्छन्ति)
• मध्यमपुरुषः (त्वम्): त्वं, युवां, यूयम् – एतेषां प्रयोगः मध्यमपुरुषस्य क्रियापदेन सह भवति। (गच्छसि, गच्छथः, गच्छथ)
• उत्तमपुरुषः (अहम्): अहम्, आवां, वयम् - एतेषां प्रयोगः उत्तमपुरुषस्य क्रियापदेन सह भवति। (गच्छामि, गच्छावः, गच्छामः)
उत्तमपुरुष-क्रियापद-कविता
गीतम् - अहं पठामि संस्कृतम्। अहं वदामि संस्कृतम्।
अहं लिखामि संस्कृतम्। सदैव सुन्दराक्षरम्॥
अहं स्मरामि मातरम्। अहं भजामि मातरम्।
अहं नमामि मातरम्। सदैव भक्तिपूर्वकम्॥
अस्मद् (मैं/हम) शब्दरूपाणि:
विभक्तिःएकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्
प्रथमाअहम्आवाम्वयम्
द्वितीयामाम् / माआवाम् / नौअस्मान् / नः
तृतीयामयाआवाभ्याम्अस्माभिः
चतुर्थीमह्यम् / मेआवाभ्याम् / नौअस्मभ्यम् / नः
पञ्चमीमत्आवाभ्याम्अस्मत्
षष्ठीमम / मेआवयोः / नौअस्माकम् / नः
सप्तमीमयिआवयोःअस्मासु
युष्मद् (तुम/आप) शब्दरूपाणि:
विभक्तिःएकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्
प्रथमात्वम्युवाम्यूयम्
द्वितीयात्वाम् / त्वायुवाम् / वाम्युष्मान् / वः
तृतीयात्वयायुवाभ्याम्युष्माभिः
चतुर्थीतुभ्यम् / तेयुवाभ्याम् / वाम्युष्मभ्यम् / वः
पञ्चमीत्वत्युवाभ्याम्युष्मत्
षष्ठीतव / तेयुवयोः / वाम्युष्माकम् / वः
सप्तमीत्वयियुवयोःयुष्मासु

एक टिप्पणी भेजें

0 टिप्पणियाँ

एक टिप्पणी भेजें (0)

#buttons=(Ok, Go it!) #days=(20)

Our website uses cookies to enhance your experience. Check Now
Ok, Go it!