NCERT Sanskrit Class 9 Chapter 7 Pratyabhijñānam (प्रत्यभिज्ञानम्) full exercise solutions, one-word answers, tables, notes & meaning. Best study material for exams.
Solutions with tables, notes, translation, one-word answers & full exercise. NCERT Shemushi complete guide PDF.
NCERT Sanskrit Class 9 Chapter 7 Pratyabhijñānam – अभ्यास प्रश्नोत्तर | प्रत्यभिज्ञानम् Solutions
 |
| NCERT Sanskrit Class 9 Chapter 7 Pratyabhijñānam – अभ्यास प्रश्नोत्तर | प्रत्यभिज्ञानम् Solutions |
📘 NCERT Sanskrit – Class 9th
पाठ 7 : प्रत्यभिज्ञानम्
अभ्यासः (प्रश्नोत्तराणि)
1. एकपदेन उत्तरं लिखत
| प्रश्न क्र. | प्रश्न | उत्तर |
|---|---|---|
| (क) | क: उमावेषमिवाश्रितः भवति? | अर्जुनः (बृहन्नला) |
| (ख) | कस्याः अभिभाषणकौतूहलं महत् भवति? | बृहन्नलायाः |
| (ग) | अस्माकं कुले किमनुचितम्? | आत्मस्तवम् |
| (घ) | कः दर्पप्रशमनं कर्तुमिच्छति? | राजा |
| (ङ) | कः अशस्त्रः आसीत्? | भीमसेनः |
| (च) | कया गोग्रहणम् अभवत्? | सौभद्रः |
| (छ) | कः ग्रहणं गतः आसीत्? | दिष्ट्या |
2. पूर्णवाक्येन उत्तराणि लिखत
| प्रश्न क्र. | प्रश्न | उत्तर |
|---|---|---|
| (क) | भटः कस्य ग्रहणम् अकरोत्? | भटः अभिमन्योः ग्रहणम् अकरोत्। |
| (ख) | अभिमन्युः कथं गृहीतः आसीत्? | अशस्त्रभीमसेनेन रथम् आसाद्य बाहुभ्याम् अभिमन्युः गृहीतः आसीत्। |
| (ग) | कः वल्लभ-बृहन्नलयोः प्रश्नस्य उत्तरं न ददाति? | अभिमन्युः वल्लभ-बृहन्नलयोः प्रश्नस्य उत्तरं न ददाति। |
| (घ) | अभिमन्युः स्वग्रहणे किमर्थम् आत्मानं वञ्चितम् अनुभवति? | युद्धक्षेत्रे अशस्त्रभीमं दृष्ट्वा अभिमन्युः तम् प्रहारं न करोति, भीमसेनः च अभिमन्युं बाहुभ्याम् गृहीतवान्। अतः अभिमन्युः स्वग्रहणे वञ्चितः इव अनुभवति। |
| (ङ) | कस्मात् कारणात् अभिमन्युः गोग्रहणं सुखान्तं मन्यते? | अभिमन्युः गोग्रहणं सुखान्तं मन्यते यतः अनेन तस्य स्वपितरः दर्शिताः। |
3. प्रकटितभावं चिनुत
| प्रश्न क्र. | वाक्य | भाव |
|---|---|---|
| (क) | भोः को नु खल्वेषः? ... | विस्मयः |
| (ख) | कथं कथं! अभिमन्यु माहम्। | स्वाभिमानः |
| (ग) | कथं मां पितृवदाक्रम्य स्त्रीगतां कथां पृच्छसे? | क्रोधः |
| (घ) | धनुस्तु दुर्बलैः एव गृह्यते... | शौर्यम् |
| (ङ) | बाहुभ्यामाहृतं भीमः... | आत्मविश्वासः |
| (च) | दिष्ट्या गोग्रहणं स्वन्तं... | हर्षः |
4. रिक्तस्थानपूर्तिः (संधि/समास)
| प्रश्न क्र. | विग्रह | उत्तर |
|---|---|---|
| (क) | खलु + एषः | खल्वेषः |
| (ख) | बल + अधिकेन + अपि | बलाधिकेनापि |
| (ग) | विभाति + उमावेषम् + इव + आश्रितः | विभात्युमावेषम् |
| (घ) | वाचालयतु + एनम् | वाचालयत्वेनम् |
| (ङ) | रुष्यति + एष | रुष्यत्येष |
| (च) | त्वमेव + एनम् | त्वमेवैनम् |
| (छ) | यातु + इति | यात्विति |
| (ज) | धनञ्जयाय + इति | धनञ्जयायेति |
5. कः कं प्रति कथयति
| क्र. | कथनम् | कः | कं प्रति |
|---|---|---|---|
| (उदा.) | आर्य, अभिभाषणकौतूहलं मे महत् | बृहन्नला | भीमसेनम् |
| (क) | कथमिदानीं सावज्ञमिव मां हस्यते | अभिमन्युः | बृहन्नलाम् |
| (ख) | अशस्त्रेणेत्यभिधीयताम् | अभिमन्युः | भीमसेनम् |
| (ग) | पूज्यतमस्य क्रियतां पूजा | उत्तरः | नृपम् |
| (घ) | पुत्र ! कोऽयं मध्यमो नाम | भगवान् | अभिमन्युम् |
| (ङ) | शान्तं पापम् ! धनुस्तु दुर्बलैः... | भीमसेनः | अभिमन्युम् |
6. स्थूलानि सर्वनामपदानि – कस्मै प्रयुक्तानि
| क्र. | वाक्य | उत्तर (किसके लिए) |
|---|---|---|
| (क) | वाचालयतु एनम् आर्यः। | अभिमन्यवे |
| (ख) | किमर्थं तेन पदातिना गृहीतः। | भीमसेनाय |
| (ग) | कथं न माम् अभिवादयसि। | नृपाय |
| (घ) | मम तु भुजौ एव प्रहरणम्। | भीमसेनाय |
| (ङ) | अपूर्व इव अत्र ते हर्षः... | भटाय |
7. श्लोकानाम् अन्वयः
(क) पार्थं पितरम् मातुलं जनार्दनम् च उद्दिश्य कृतास्त्रस्य तरुणस्य युद्धपराजयः युक्तः।
(ख) कण्ठश्लिष्टेन बाहुना जरासन्धं योक्त्रयित्वा तत् असह्यं कर्म कृत्वा (भीमेन) कृष्णः अतदर्हतां नीतः।
(ग) रुष्यता भवता रमे। ते क्षेपेण न रुष्यामि, किं उक्त्वा अहम् नापराद्धः, कथं (भवान्) तिष्ठति, यातु इति।
(घ) पादयोः निग्रहोचितः समुदाचारः क्रियताम्। बाहुभ्याम् आहृतम् (माम्) भीमः बाहुभ्याम् एव नेष्यति।
8. उपसर्गान् विचित्य लिखत
| क्र. | पदम् | उपसर्गः |
|---|---|---|
| (उदा.) | आसाद्य | आ |
| (क) | अवतारितः | अव |
| (ख) | विभाति | वि |
| (ग) | अभिभाषय | अभि |
| (घ) | उद्भूताः | उद् |
| (ङ) | उत्सिक्तः | उत् |
| (च) | प्रहरन्ति | प्र |
| (छ) | उपसर्पतु | उप |
| (ज) | परिरक्षिताः | परि |
| (झ) | प्रणमति | प्र |
NCERT Sanskrit Class 9 Chapter 7
Pratyabhijnanam Sanskrit Solutions
प्रत्यभिज्ञानम् प्रश्नोत्तर
Class 9 Sanskrit Manika Solutions
NCERT Class 9 Sanskrit Exercise Answers
Sanskrit One Word Answers Class 9
Sanskrit Manika Chapter 7 Notes
Pratyabhijnanam Summary in Hindi
संस्कृत कक्षा 9 अध्याय 7 समाधान
Class 9 Sanskrit Book PDF Solutions
Sanskrit Table Based Solutions
NCERT Sanskrit Hindi Medium Notes
Sanskrit Grammar Class 9
Pratyabhijnanam Exercise Table Format
