NCERT Sanskrit Class 9 Chapter 7 Pratyabhijñānam – अभ्यास प्रश्नोत्तर

NCERT Sanskrit Class 9 Chapter 7 Pratyabhijñānam (प्रत्यभिज्ञानम्) full exercise solutions, one-word answers, tables, notes & meaning. Best study material for exams.

Solutions with tables, notes, translation, one-word answers & full exercise. NCERT Shemushi complete guide PDF.

NCERT Sanskrit Class 9 Chapter 7 Pratyabhijñānam – अभ्यास प्रश्नोत्तर | प्रत्यभिज्ञानम् Solutions

📘 NCERT Sanskrit – Class 9th

पाठ 7 : प्रत्यभिज्ञानम्

अभ्यासः (प्रश्नोत्तराणि)

1. एकपदेन उत्तरं लिखत

प्रश्न क्र.	प्रश्न	उत्तर
(क)	क: उमावेषमिवाश्रितः भवति?	अर्जुनः (बृहन्नला)
(ख)	कस्याः अभिभाषणकौतूहलं महत् भवति?	बृहन्नलायाः
(ग)	अस्माकं कुले किमनुचितम्?	आत्मस्तवम्
(घ)	कः दर्पप्रशमनं कर्तुमिच्छति?	राजा
(ङ)	कः अशस्त्रः आसीत्?	भीमसेनः
(च)	कया गोग्रहणम् अभवत्?	सौभद्रः
(छ)	कः ग्रहणं गतः आसीत्?	दिष्ट्या

2. पूर्णवाक्येन उत्तराणि लिखत

प्रश्न क्र.	प्रश्न	उत्तर
(क)	भटः कस्य ग्रहणम् अकरोत्?	भटः अभिमन्योः ग्रहणम् अकरोत्।
(ख)	अभिमन्युः कथं गृहीतः आसीत्?	अशस्त्रभीमसेनेन रथम् आसाद्य बाहुभ्याम् अभिमन्युः गृहीतः आसीत्।
(ग)	कः वल्लभ-बृहन्नलयोः प्रश्नस्य उत्तरं न ददाति?	अभिमन्युः वल्लभ-बृहन्नलयोः प्रश्नस्य उत्तरं न ददाति।
(घ)	अभिमन्युः स्वग्रहणे किमर्थम् आत्मानं वञ्चितम् अनुभवति?	युद्धक्षेत्रे अशस्त्रभीमं दृष्ट्वा अभिमन्युः तम् प्रहारं न करोति, भीमसेनः च अभिमन्युं बाहुभ्याम् गृहीतवान्। अतः अभिमन्युः स्वग्रहणे वञ्चितः इव अनुभवति।
(ङ)	कस्मात् कारणात् अभिमन्युः गोग्रहणं सुखान्तं मन्यते?	अभिमन्युः गोग्रहणं सुखान्तं मन्यते यतः अनेन तस्य स्वपितरः दर्शिताः।

3. प्रकटितभावं चिनुत

प्रश्न क्र.	वाक्य	भाव
(क)	भोः को नु खल्वेषः? ...	विस्मयः
(ख)	कथं कथं! अभिमन्यु माहम्।	स्वाभिमानः
(ग)	कथं मां पितृवदाक्रम्य स्त्रीगतां कथां पृच्छसे?	क्रोधः
(घ)	धनुस्तु दुर्बलैः एव गृह्यते...	शौर्यम्
(ङ)	बाहुभ्यामाहृतं भीमः...	आत्मविश्वासः
(च)	दिष्ट्या गोग्रहणं स्वन्तं...	हर्षः

4. रिक्तस्थानपूर्तिः (संधि/समास)

प्रश्न क्र.	विग्रह	उत्तर
(क)	खलु + एषः	खल्वेषः
(ख)	बल + अधिकेन + अपि	बलाधिकेनापि
(ग)	विभाति + उमावेषम् + इव + आश्रितः	विभात्युमावेषम्
(घ)	वाचालयतु + एनम्	वाचालयत्वेनम्
(ङ)	रुष्यति + एष	रुष्यत्येष
(च)	त्वमेव + एनम्	त्वमेवैनम्
(छ)	यातु + इति	यात्विति
(ज)	धनञ्जयाय + इति	धनञ्जयायेति

5. कः कं प्रति कथयति

क्र.	कथनम्	कः	कं प्रति
(उदा.)	आर्य, अभिभाषणकौतूहलं मे महत्	बृहन्नला	भीमसेनम्
(क)	कथमिदानीं सावज्ञमिव मां हस्यते	अभिमन्युः	बृहन्नलाम्
(ख)	अशस्त्रेणेत्यभिधीयताम्	अभिमन्युः	भीमसेनम्
(ग)	पूज्यतमस्य क्रियतां पूजा	उत्तरः	नृपम्
(घ)	पुत्र ! कोऽयं मध्यमो नाम	भगवान्	अभिमन्युम्
(ङ)	शान्तं पापम् ! धनुस्तु दुर्बलैः...	भीमसेनः	अभिमन्युम्

6. स्थूलानि सर्वनामपदानि – कस्मै प्रयुक्तानि

क्र.	वाक्य	उत्तर (किसके लिए)
(क)	वाचालयतु एनम् आर्यः।	अभिमन्यवे
(ख)	किमर्थं तेन पदातिना गृहीतः।	भीमसेनाय
(ग)	कथं न माम् अभिवादयसि।	नृपाय
(घ)	मम तु भुजौ एव प्रहरणम्।	भीमसेनाय
(ङ)	अपूर्व इव अत्र ते हर्षः...	भटाय

7. श्लोकानाम् अन्वयः

(क) पार्थं पितरम् मातुलं जनार्दनम् च उद्दिश्य कृतास्त्रस्य तरुणस्य युद्धपराजयः युक्तः।

(ख) कण्ठश्लिष्टेन बाहुना जरासन्धं योक्त्रयित्वा तत् असह्यं कर्म कृत्वा (भीमेन) कृष्णः अतदर्हतां नीतः।

(ग) रुष्यता भवता रमे। ते क्षेपेण न रुष्यामि, किं उक्त्वा अहम् नापराद्धः, कथं (भवान्) तिष्ठति, यातु इति।

(घ) पादयोः निग्रहोचितः समुदाचारः क्रियताम्। बाहुभ्याम् आहृतम् (माम्) भीमः बाहुभ्याम् एव नेष्यति।

8. उपसर्गान् विचित्य लिखत

क्र.	पदम्	उपसर्गः
(उदा.)	आसाद्य	आ
(क)	अवतारितः	अव
(ख)	विभाति	वि
(ग)	अभिभाषय	अभि
(घ)	उद्भूताः	उद्
(ङ)	उत्सिक्तः	उत्
(च)	प्रहरन्ति	प्र
(छ)	उपसर्पतु	उप
(ज)	परिरक्षिताः	परि
(झ)	प्रणमति	प्र