NCERT Solutions Class 10 Sanskrit Chapter 2 Budhirbalvati Sada (बुद्धिर्बलवती सदा)

Are you looking for accurate and easy-to-understand NCERT Solutions for Class 10 Sanskrit Chapter 2: Budhirbalvati Sada (बुद्धिर्बलवती सदा)? You have come to the right place. In this chapter of the Shemushi Part 2 textbook, we explore the inspiring story of a clever woman named Buddhimati who uses her intelligence to save herself and her two sons from a tiger in the dense forest.

NCERT Solutions Class 10 Sanskrit Chapter 2 Budhirbalvati Sada (बुद्धिर्बलवती सदा)

Class 10 Sanskrit Chapter 2 Budhirbalvati Sada Summary and Solutions

---

📘 बुद्धिर्बलवती सदा 

अभ्यास प्रश्न 

---

1. एकपदेन उत्तरत (एक शब्द में उत्तर)

प्रश्न (क-ङ)	प्रश्न	उत्तर
(क)	बुद्धिमती कुत्र व्याघ्रं ददर्श?	गहनकानने
(ख)	भामिनी कया विमुक्ता?	निजबुद्ध्या
(ग)	सर्वदा सर्वकार्येषु का बलवती?	बुद्धिः
(घ)	व्याघ्रः कस्मात् बिभेति?	मानुषात्
(ङ)	प्रत्युत्पन्नमतिः बुद्धिमती किम् आक्षिपन्ती उवाच?	शृगालम्

---

2. पूर्णवाक्येन उत्तरत (पूर्ण वाक्य में उत्तर)

प्रश्न	उत्तर
(क) बुद्धिमती केन उपेता पितुर्गृहं प्रति चलिता?	बुद्धिमती पुत्रद्वयोपेता पितुर्गृहं प्रति चलिता।
(ख) व्याघ्रः किं विचार्य पलायितः?	काचित् इयम् व्याघ्रमारी इति मत्वा (विचार्य) पलायितः।
(ग) लोके महतो भयात् कः मुच्यते?	लोके महतो भयात् बुद्धिमान् मुच्यते।
(घ) जम्बुकः किं वदन् व्याघ्रस्य उपहासं करोति?	यत् मानुषादपि बिभेषि इति वदन् जम्बुकः व्याघ्रस्य उपहासं करोति।
(ङ) बुद्धिमती शृगालं किम् उक्तवती?	बुद्धिमती शृगालम् उक्तवती-"रे रे धूर्त! त्वया मह्यम् पुरा व्याघ्रत्रयं दत्तम्। विश्वास्य अपि अद्य एकम् आनीय कथं यासि इति अधुना वद।"

---

3. प्रश्ननिर्माणं कुरुत (स्थूलपद के आधार पर)

वाक्य	प्रश्नवाचक वाक्य
(क) तत्र राजसिंहो नाम राजपुत्रः वसति स्म।	तत्र किम् नाम राजपुत्रः वसति स्म?
(ख) बुद्धिमती चपेटया पुत्रौ प्रहृतवती।	बुद्धिमती कया पुत्रौ प्रहृतवती?
(ग) व्याघ्रं दृष्ट्वा धूर्तः शृगालः अवदत्।	कम् दृष्ट्वा धूर्तः शृगालः अवदत्?
(घ) त्वं मानुषात् बिभेषि।	त्वम् कस्मात् बिभेषि?
(ङ) पुरा त्वया मह्यं व्याघ्रत्रयं दत्तम्।	पुरा त्वया कस्मै व्याघ्रत्रयं दत्तम्?

---

4. घटनाक्रमानुसारं वाक्यलेखनम् (सही क्रम)

नीचे कथा का सही क्रम बिंदुवार इस प्रकार है:

1. बुद्धिमती पुत्रद्वयेन उपेता पितुर्गृहं प्रति चलिता।
2. मार्गे सा एकं व्याघ्रम् अपश्यत्।
3. व्याघ्रं दृष्ट्वा सा पुत्रौ ताडयन्ती उवाच - अधुना एकमेव व्याघ्रं विभज्य भुज्यताम्।
4. व्याघ्रः व्याघ्रमारी इयमिति मत्वा पलायितः।
5. जम्बुककृतोत्साहः व्याघ्रः पुनः काननम् आगच्छत्।
6. प्रत्युत्पन्नमतिः सा शृगालं आक्षिपन्ती उवाच।
7. ‘त्वं व्याघ्रत्रयम् आनेतुं’ प्रतिज्ञाय एकमेव आनीतवान्।
8. गलबद्धशृगालकः व्याघ्रः पुनः पलायितः।

---

5. सन्धिं/सन्धिविच्छेदं कुरुत

पदम्	विच्छेदः
(क) पितुर्गृहम्	पितुः + गृहम्
(ख) एकैकः	एक + एकः
(ग) अन्योऽपि	अन्यः + अपि
(घ) इत्युक्त्वा	इति + उक्त्वा
(ङ) यत्रास्ते	यत्र + आस्ते

---

6. शब्दार्थ-मिलनम् (अर्थ एवं पर्याय)

अ. कोष्ठक से उचित अर्थ चयन

शब्द	अर्थ (उत्तर)
(क) ददर्श	दृष्टवान्
(ख) जगाद	अकथयत्
(ग) ययौ	गतवान्
(घ) अत्तुम्	खादितुम्
(ङ) मुच्यते	मुक्तो भवति
(च) ईक्षते	पश्यति

---

ब. पर्यायपदानि (समानार्थक शब्द)

शब्द	पर्यायपदम्
(क) वनम्	काननम्
(ख) शृगालः	जम्बुकः
(ग) शीघ्रम्	सत्वरम्
(घ) पत्नी	भार्या
(ङ) गच्छसि	यासि

---

7. विलोमपदानि (विपरीतार्थक शब्द)

शब्द	विलोमपदम्
(क) प्रथमः	द्वितीयः
(ख) उक्त्वा	श्रुत्वा
(ग) अधुना	तदा
(घ) अवेला	वेला
(ङ) बुद्धिहीना	बुद्धिमती

---

Read More>>

1.  NCERT Class 10 Sanskrit Shemushi Part 2 Chapter 1 — शुचिपर्यावरणम् Solutions
2. NCERT Solutions Class 10 Sanskrit Chapter 2 Budhirbalvati Sada (बुद्धिर्बलवती सदा) 
   
3. व्यायामः सर्वदा पथ्यः Chapter 3 – NCERT Class 10 Sanskrit Exercise Solutions | Vyayamaha Sarvada Pathyah Question Answers 
   
4. Shishulalanam Class 10 Chapter 4 – शिशुलालनम् प्रश्न-उत्तर (NCERT Shemushi Part 2) 
   
5. जननी तुल्यवत्सला Chapter 5 Question Answers | Class 10 Sanskrit NCERT Solutions 
   
6. Class 10 Sanskrit Chapter 6 Subhashitani Question Answer | सुभाषितानि प्रश्नोत्तर NCERT Solutions 
   
7. Class 10 Sanskrit Chapter 7 Souhardam Prakriteh Shobha Question Answer (सौहार्दं प्रकृतेः शोभा प्रश्न-उत्तर) 
   
8. Class 10 Sanskrit Chapter 8 Vichitrah Sakshi Question Answer | विचित्रः साक्षी (NCERT Solutions) 
   
9. Class 10 Sanskrit Bhukampavibhishika Question Answers (भूकम्पविभीषिका प्रश्नोत्तर) | NCERT Solutions 
   
10. Class 10 Sanskrit Bhukampavibhishika Question Answers (भूकम्पविभीषिका प्रश्नोत्तर) | NCERT Solutions 
    
11. Class 10 Sanskrit Chapter 11 Pranebhyo'pi Priyah Suhrad Question Answer | NCERT Solutions (प्राणेभ्योऽपि प्रियः सुह्रद् प्रश्न-उत्तर) 
    
12. Anyoktayah Class 10 Sanskrit Chapter 12 Question Answer (प्रश्न-उत्तर) | Shemushi Part 2