अभ्यासाद् जायते सिद्धिः (सम्पूर्ण प्रश्नोत्तर)
१. अधः प्रदत्तानां प्रश्नानां पूर्णवाक्येन उत्तराणि लिखत
(क) खुदीरामस्य जन्म कुत्र अभवत् ?
उत्तर: खुदीरामस्य जन्म बङ्गप्रान्ते मेदिनीपुरनामके जनपदे मोहोबनी-ग्रामे अभवत्।
(ख) खुदीरामः किमर्थं व्यथितः भवति स्म ?
उत्तर: सः देशवासिषु जायमानान् अत्याचारान् दृष्ट्वा व्यथितः भवति स्म।
(ग) सत्येन्द्रनाथः किम् उपदिष्टवान् ?
उत्तर: सत्येन्द्रनाथः उपादिशत् - "क्रान्तिकार्यं कर्तुं शरीरं वज्रसदृशं दृढं, बुद्धिः असिधारा इव तीक्ष्णा, मनः गङ्गाजलमिव निर्मलं च भवेत् इति"।
(घ) खुदीरामः कदा पर्यन्तं पादत्राणं न धरिष्यामि इति प्रतिज्ञातवान् ?
उत्तर: खुदीरामः प्रतिज्ञातवान् यत् 'यावत् भारतम् आङ्ग्लशासनात् मुक्तं न भविष्यति तावत् पादत्राणं न धरिष्यामि' इति।
(ङ) किमर्थ न्यायाधीशः आङ्ग्लाः अधिकारिणः च चकिताः ?
उत्तर: मृत्युदण्डसमये राष्ट्रभक्तस्य खुदीरामस्य मुखे भयं दुःखं वा नासीत् प्रत्युत प्रसन्नता, शान्तिः, तृप्तिः, तेजः च आसीत्, तत् दृष्ट्वा न्यायाधीशः आङ्ग्लाः अधिकारिणः च चकिताः।
२. अधः प्रदत्तेषु वाक्येषु किं वाक्यं सत्यं किं च असत्यम् इति सूचयत
(क) देशभक्तानां जीवनं राष्ट्राय समर्पितं भवति।
उत्तर: सत्यम्
(ख) निर्दयः किङ्ग्ज़फोर्ड् बालान् अपि दण्डयति स्म।
उत्तर: सत्यम्
(ग) खुदीरामस्य आक्रमणेन किङ्ग्ज़फोर्ड् मृतः ।
उत्तर: असत्यम्
(घ) खुदीरामः किङ्ग्ज़फोर्महोदयस्य रथस्य उपरि विस्फोटकं क्षिप्तवान् ।
उत्तर: सत्यम्
(ङ) खुदीरामः बालानां संघटनं कृत्वा पदयात्राम् आयोजयति स्म।
उत्तर: सत्यम्
३. अधः प्रदत्तानां संवत्सराणां शब्दानाम् अङ्कैः सह मेलनं कुरुत
| संवत्सरः (शब्देषु) | अङ्कः (उत्तरम्) |
|---|---|
| (क) सप्तचत्वारिंशदधिक-नवदशशततमं वर्षम् | ३. १९४७ |
| (ख) अष्टाधिक-नवदशशततमं वर्षम् | ४. १९०८ |
| (ग) पञ्चाशदुत्तर-नवदशशततमं वर्षम् | ५. १९५० |
| (घ) पञ्चाधिक-नवदशशततमं वर्षम् | १. १९०५ |
| (ङ) नवाशीत्यधिक-अष्टादशशततमं वर्षम् | २. १८८९ |
४. अधः प्रदत्तानि पदानि आधृत्य चित्रं दृष्ट्वा पञ्च वाक्यानि लिखत
१. इदम् एकस्य उद्यानस्य चित्रम् अस्ति।
२. आकाशे सूर्यः भासते मेघाः च सन्ति।
३. उद्याने बालकाः द्विचक्रिकाम् चालयन्ति।
४. अत्र वृक्षाः, पुष्पाणि, पक्षिणः च सन्ति।
५. उद्याने सर्वत्र स्वच्छता अस्ति।
२. आकाशे सूर्यः भासते मेघाः च सन्ति।
३. उद्याने बालकाः द्विचक्रिकाम् चालयन्ति।
४. अत्र वृक्षाः, पुष्पाणि, पक्षिणः च सन्ति।
५. उद्याने सर्वत्र स्वच्छता अस्ति।
५. सन्धिच्छेदं कुरुत
| पदम् | सन्धिच्छेदः |
|---|---|
| (क) इत्यादयः | इति + आदयः |
| (ख) सर्वेऽपि | सर्वे + अपि |
| (ग) कश्चित् | कः + चित् |
| (घ) प्रत्येकम् | प्रति + एकम् |
| (ङ) वयस्तेजसः | वयः + तेजसः |
| (च) अचिरादेव | अचिरात् + एव |
६. विग्रहवाक्यं दृष्ट्वा पाठ्यपुस्तकात् समस्तपदानि चित्वा पूरयत
| विग्रहवाक्यम् | समस्तपदम् |
|---|---|
| (क) देशस्य भक्ताः | देशभक्ताः |
| (ख) बालः च क्रान्तिवीरः च | बालक्रान्तिवीरः |
| (ग) वज्रेण सदृशम् | वज्रसदृशम् |
| (घ) असेः धारा | असिधारा |
| (ङ) मृत्युः एव दण्डः | मृत्युदण्डः |
| (च) न साधारणः | असाधारणः |
| (छ) निर्गता दया यस्मात् सः | निर्दयः |
७. सूचनानुसारं परिवर्तयत
(क) वन्दे मातरम् इत्यादयः घोषणाः भवन्ति स्म। (लङ्-लकारः)
उत्तर: वन्दे मातरम् इत्यादयः घोषणाः अभवन्।
(ख) सत्येन्द्रनाथः खुदीरामम् उपादिशत् । (क्तवतु-प्रत्ययः)
उत्तर: सत्येन्द्रनाथः खुदीरामम् उपदिष्टवान्।
(ग) सः नवमीं कक्षां पूर्णा कर्तुं न शक्तवान् । (लङ्-लकारः)
उत्तर: सः नवमीं कक्षां पूर्णा कर्तुं न अशक्नोत्।
(घ) क्रान्तिवीराः आङ्ग्लानां मनसि आतङ्कम् अजनयन् । (स्म)
उत्तर: क्रान्तिवीराः आङ्ग्लानां मनसि आतङ्कम् जनयन्ति स्म।
(ङ) प्रफुल्लः भुशुण्ड्या गोलिकाप्रहारं कृतवान्। (लङ्-लकारः)
उत्तर: प्रफुल्लः भुशुण्ड्या गोलिकाप्रहारम् अकरोत्।
८. चित्-प्रत्ययान्तपदानि प्रयुज्य रिक्तस्थाने पूर्णवाक्यं लिखत
(क) बालकः गच्छति। -> कश्चित् बालकः गच्छति।
(ख) बालिका गच्छति। -> काचित् बालिका गच्छति।
(ग) फलं खादतु। -> किञ्चित् फलं खादतु।
(घ) लेखनी लुप्ता। -> कुत्रचित् लेखनी लुप्ता।
(ङ) सः आगच्छेत्। -> सः कदाचित् आगच्छेत्।
(ख) बालिका गच्छति। -> काचित् बालिका गच्छति।
(ग) फलं खादतु। -> किञ्चित् फलं खादतु।
(घ) लेखनी लुप्ता। -> कुत्रचित् लेखनी लुप्ता।
(ङ) सः आगच्छेत्। -> सः कदाचित् आगच्छेत्।
स्वाध्यायान्मा प्रमदः (अव्ययानि प्रयुज्य वाक्यानि)
(क) सुभाषचन्द्रः वदति यत् मह्यं रुधिरं यच्छन्तु अहं भवदभ्यः स्वातन्त्र्य प्रयच्छामि इति।
(ख) यदा अर्जुनः भीष्मद्रोणादीन् अपश्यत् तदा शोकं प्राप्नोत्।
(ग) श्रीरामः भरतम् उक्तवान् यत् जननी जन्मभूमिश्च स्वर्गादपि गरीयसी इति।
(घ) यदा भरतः अयोध्यां प्राप्तवान् तदा श्रीरामः तत्र नासीत्।
(ङ) यद्यपि खुदीरामाय मृत्युदण्डः उद्घोषितः तथापि सः प्रसन्नवदनः आसीत्।
(च) यदा वृष्टिः भवति तदा कृषकाः सन्तुष्टाः भवन्ति।
(छ) यद्यपि खुदीरामः बालः तथापि सः देशकार्यं कृतवान्।
(ज) यावत् कार्यं करोति तावत् फलं प्राप्नोति।
(झ) यद्यपि प्रफुल्ल-खुदीरामाभ्यां विस्फोटकं प्रक्षिप्तम् तथापि किङ्ग्ज़फोर्डः न मृतः।
(ञ) यावत् अध्ययनं सुदृढं भवति तावत् ज्ञानं विकसितं भवति।
(ट) यद्यपि खुदीरामः आङ्ग्लानां हस्तगतः तथापि सः ततः बहिरागतः।
(ख) यदा अर्जुनः भीष्मद्रोणादीन् अपश्यत् तदा शोकं प्राप्नोत्।
(ग) श्रीरामः भरतम् उक्तवान् यत् जननी जन्मभूमिश्च स्वर्गादपि गरीयसी इति।
(घ) यदा भरतः अयोध्यां प्राप्तवान् तदा श्रीरामः तत्र नासीत्।
(ङ) यद्यपि खुदीरामाय मृत्युदण्डः उद्घोषितः तथापि सः प्रसन्नवदनः आसीत्।
(च) यदा वृष्टिः भवति तदा कृषकाः सन्तुष्टाः भवन्ति।
(छ) यद्यपि खुदीरामः बालः तथापि सः देशकार्यं कृतवान्।
(ज) यावत् कार्यं करोति तावत् फलं प्राप्नोति।
(झ) यद्यपि प्रफुल्ल-खुदीरामाभ्यां विस्फोटकं प्रक्षिप्तम् तथापि किङ्ग्ज़फोर्डः न मृतः।
(ञ) यावत् अध्ययनं सुदृढं भवति तावत् ज्ञानं विकसितं भवति।
(ट) यद्यपि खुदीरामः आङ्ग्लानां हस्तगतः तथापि सः ततः बहिरागतः।
