सत्यं शिवं सुन्दरं संस्कृतम्
कक्षा 9 - अभ्यास प्रश्नोत्तर
१. सस्वर वाचनम्
प्रश्न: छात्राः मिलित्वा पृथक् पृथक् पञ्चानां छात्राणां लघुसमूहान् निर्माय यति-गति-लयपूर्वकं गीतगानस्य अभ्यासं करिष्यन्ति।
उत्तर: (यह एक प्रायोगिक अभ्यास है, जिसमें छात्रों को समूहों में बाँटकर कविता का सस्वर गान करना है। इसका कोई लिखित उत्तर अपेक्षित नहीं है।)
२. एकपदेन उत्तरं लिखत (एक शब्द में उत्तर दें)
(क) संस्कृतं कस्याः साधकम् ?
उत्तर: भारतीयैकतायाः
(ख) सर्वदा संस्कृतं कस्य सन्दोहदम् ?
उत्तर: आनन्दस्य
(ग) संस्कृतं कस्य प्रेरणादायकम् ?
उत्तर: सत्पथस्य
(घ) संस्कृतं कासां परिष्कारकम् ?
उत्तर: सर्ववाणीनाम्
(ङ) कस्य विस्तारकं संस्कृतम् ?
उत्तर: विश्वबन्धुत्वस्य
३. पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखत (पूर्ण वाक्य में उत्तर दें)
(क) सर्वतः कस्याः संस्थापकं संस्कृतम् ?
उत्तर: संस्कृतं सर्वतः शान्तिसंस्थापकम् अस्ति।
(ख) कीदृशं व्रतं संस्कृतम् ?
उत्तर: संस्कृतं त्यागसन्तोषसेवाव्रतम् अस्ति।
(ग) कयोः सम्मेलनं संस्कृतम् ?
उत्तर: संस्कृतं ज्ञानविज्ञानयोः सम्मेलनम् अस्ति।
(घ) संस्कृतं कस्य चमत्कारकम्?
उत्तर: संस्कृतं विश्वचेतसः चमत्कारकम् अस्ति।
(ङ) केषां यशः स्मारकं संस्कृतम् ?
उत्तर: संस्कृतं पूर्वजानां यशः स्मारकम् अस्ति।
४. रिक्तस्थानानि पूरयन्तु
(क) भारतीयत्व-सम्पादकं संस्कृतम् ।
(ख) ज्ञानपुञ्जप्रभा-दर्शकं संस्कृतम्।
(ग) सर्वमस्तिष्क-संस्कारकं संस्कृतम् ।
(घ) कर्मदं ज्ञानदं भक्तिदं संस्कृतम् ।
(ङ) सत्यनिष्ठं शिवं सुन्दरं संस्कृतम्।
(च) शब्दलालित्य-लीलावनं संस्कृतम् ।
५. मञ्जूषायाः पदानि उपयुज्य षड् वाक्यानि रचयत
(क) संस्कृतभाषा भारतीयानाम् एकता साधयति।
(ख) संस्कृतं सर्वतः शान्तिं स्थापयति।
(ग) संस्कृतं पूर्वजानाम् यशः स्मारकम् अस्ति।
(घ) संस्कृतं जनान् सत्पथे प्रेरयितुम् कार्यं करोति।
(ङ) संस्कृतं विश्वबन्धुत्वविस्तारकम् अस्ति।
(च) संस्कृतं सत्यं शिवं सुन्दरम् अस्ति।
६. समस्तपदान विग्रहं कुरुत
(क) ज्ञानपुञ्जप्रभादर्शकम्
उत्तर: ज्ञानपुञ्जप्रभायाः दर्शकम्।
(ख) सर्ववाणीपरिष्कारकम्
उत्तर: सर्ववाणीनां परिष्कारकम्।
(ग) विश्वबन्धुत्वविस्तारकम्
उत्तर: विश्वबन्धुत्वस्य विस्तारकम्।
(घ) सर्वभूतैकताकारकम्
उत्तर: सर्वभूतैकतायाः कारकम्।
(ङ) शान्तिसंस्थापकम्
उत्तर: शान्तेः संस्थापकम्।
(च) ज्ञानविज्ञानसम्मेलनम्
उत्तर: ज्ञानविज्ञानयोः सम्मेलनम्।
७. पर्यायपदानि चित्वा रिक्तस्थाने लिखत
(क) विद्वांसः तेजोराशयः भवन्ति ।
(ख) सूर्यस्य किरणः सर्वेषां प्राणिनां कृते हितकरः भवति ।
(ग) ईश्वरं स्मृत्वा उल्लासः उपजायते ।
(घ) विद्यायाः मानम् अजरं भवति ।
(ङ) प्रकृतेः शोभा अनुपमा विद्यते ।
(च) यत्र जगत् एकनीडं भवति ।
(ख) सूर्यस्य किरणः सर्वेषां प्राणिनां कृते हितकरः भवति ।
(ग) ईश्वरं स्मृत्वा उल्लासः उपजायते ।
(घ) विद्यायाः मानम् अजरं भवति ।
(ङ) प्रकृतेः शोभा अनुपमा विद्यते ।
(च) यत्र जगत् एकनीडं भवति ।
८. मेलनं कुरुत (सही मिलान)
(क) भारतीयैकतायाः ➔ २. साधकम्
(ख) सत्पथे ➔ ४. प्रेरणादायकम्
(ग) त्यागसन्तोषसेवारूपम् ➔ ५. व्रतमयिकम
(घ) ज्ञानपुञ्जप्रभायाः ➔ ३. दर्शकम्
(ङ) विश्वबन्धुत्वस्य ➔ १. विस्तारकम्
